Je bent zeven en apetrots dat je kunt schrijven. Je hebt alle letters al gehad: je weet precies welke klank je met welke letter kun vastleggen op papier. Dus kun je nu, na een jaar ploeteren in groep 3, alles schrijven! Bijvoorbeeld een verlanglijstje voor Sinterklaas. Maar het derde woord is al fout. 

Gelukkig kun jij het je waarschijnlijk niet meer herinneren, die periode na groep 3, dat het alfabet toch niet zo werkt als ze je geleerd hadden. Een simpel zinnetje als ‘Ik heb een lieve hond’ schrijf je niet als ‘Ik hep un lievu hont’. De regels worden tijdens het spel volledig veranderd. Er volgt een eindeloze treinreis langs afwijkingen, uitzonderingen en volstrekt onlogische spellingsinstructies. En dat is natuurlijk heel vervelend. 

Atatürk 

Wat zou het heerlijk zijn als je gewoon fonetisch kunt spellen. Zeeën van tijd over voor echt interessant onderwijs. De Turken hebben geluk: hun spelling is nog heel jong en zo goed als fonetisch. Dankzij Atatürk, die het Arabisch schrift afschafte. Zijn overwegingen waren niet alleen praktisch, maar ook politiek: afstand nemen van Arabische invloed, die Turkije naar zijn idee te veel remde in de vorming van een moderne Westerse mogendheid.  

Om de Turkse spelling vlekkeloos te leren beheersen, heeft een zesjarige maar een jaar of twee nodig. Een Nederlands kind worstelt er tien jaar mee. Of langer nog: pabo-studenten blijken in jaar 1 van hun opleiding bij bosjes te zakken voor een spellingtoets op het niveau van eind groep 8. 

Aversie 

Al jaren vóór mijn geboorte – mokerlang geleden – schreef een taalkundige dat in de drie ‘hoogste leerjaren’ (groep 6, 7 en 8) meer dan de helft van het taalonderwijs alleen maar over de werkwoordspelling gaat. ‘Andere gedeelten van het moedertaalonderwijs, vooral spreken en schrijven, lijden onder deze onevenredige verdeling van tijd en energie. Dit is een op zichzelf al zeer betreurenswaardig feit, dat des te meer schrijnt, omdat, ondanks alle moeite en zorg, bevredigende resultaten binnen de werkwoordelijke spelling uitblijven.’ Hij constateerde een ‘duidelijke apathie, soms zelfs een duidelijke aversie tegen het moedertaalonderwijs als geheel, gevolg van een voortdurend werken met een weinig interessante stof die onderwezen wordt naar een didactiek die klaarblijkelijk boven hun bevatting ligt’. 

Gaaniegubeuru 

Waarom wordt die spelling niet in één klap hervormd, zoals Atatürk dat durfde? Alus fooneeties! Wat zou dat ontzettend veel leed schelen… Nederland heeft zo nu en dan de spelling hervormd, maar de Engelsen hebben dat nooit aangedurfd. Hun spelling is een fossiel uit het verre verleden waarin ze nog mooi rauw Nordisch spraken. Voorbeeldje: de lettercombinatie “ough”. ‘Although he followed thought through methods, the job was too tough for him.’ Vier keer dezelfde spelling, vier verschillende klanken.  

120 jaar geleden werd in óns land de eerste standaardspelling gelanceerd. Sindsdien kondigde de overheid in totaal vier spellingshervormingen af. Hele kleine hervorminkjes, waar toch steeds weer de pleuris over uitbrak. De meeste taalgebruikers zijn conservatief. Begrijpelijk, want ze hebben keihard moeten ploeteren om correct te spellen. Dus blijf met je fikken van de spelling af.  

Er is nog een andere reden dat er nooit zo’n revolutionaire hervorming zal plaatsvinden. Voor de mensen die al kunnen lezen en schrijven wordt het geschreven Nederlands in één klap heel moeilijk leesbaar. Als jij morgen op Instagram leest: ‘Gisturu weer lekur gutreent met agt koleegaas in du dzjim en lekur gulunsjt in un naabuurugu brasurie’, is dat niet jofel. Je zult twee keer zo lang doen over het lezen van een tekst. Maar de leerlingen van groep 4 kunnen dan wel perfect spellen. Zonder ooit nog lastiggevallen te worden met saaie spellingslessen. Maar goed. Kiepondrieming… 

Illustratie: Demian Janssen

Lees ook: