Tijdens een afstudeeroverleg ontstond discussie over een student die waarschijnlijk de deadline voor het inleveren van het verslag niet ging halen.

De ene collega zei: ‘Een vierdejaars student moet in staat zijn een deadline te halen. Dat het haar niet lukt, is haar probleem. Na de zomer is ze als eerste aan de beurt.’ De ander vond juist dat we haar moesten helpen: ‘Ze heeft een beetje pech gehad, maar ze is er bijna. Als we onze planning aanpassen en haar een weekje uitstel geven, is ze nog precies voor de zomer klaar.’

Twee verdedigbare standpunten, met twee verschillende consequenties voor de student. De docenten kwamen tot een compromis (twee dagen uitstel), maar daar stopte het gesprek. Niemand benoemde wat er achter het meningsverschil zat: totaal uiteenlopende opvattingen over wat goed onderwijs is. Over die opvattingen hebben we het zelden, en dat is zonde, omdat ze voor een groot deel ons handelen bepalen.

Studenten hebben duidelijkheid nodig

Zodra docenten verschillend handelen in vergelijkbare situaties, merken studenten dat meteen. Het gaat niet alleen om ‘wie streng is en wie niet’, maar om hun vertrouwen in de voorspelbaarheid en eerlijkheid van het onderwijssysteem. Studenten willen begrijpen wat er van hen verwacht wordt en waarom.

Wanneer binnen een onderwijsteam niet gesproken wordt over het waartoe van het onderwijs, lopen studenten risico op willekeur, onzekerheid en scheve verwachtingen. Ze hebben duidelijkheid nodig hebben om regie te kunnen nemen over hun leerproces, maar ervaren ruis.

Daarom is het in het belang van studenten dat docenten expliciet maken vanuit welke overtuigingen ze handelen. Niet om alles altijd hetzelfde te doen — maar om verschillen begrijpelijk te maken. Helderheid, rechtvaardigheid en vertrouwen staan aan de basis van goed onderwijs. En die basis leg je niet met regels alleen, maar met gedeelde waarden.

Autonomie is mooi, maar kan voor versnippering zorgen

Achter het al dan niet bespreken van onderwijsvisies gaan idealen schuil. Wie ervoor kiest in openheid in gesprek te gaan vertrekt vanuit het ideaal van gezamenlijke verantwoordelijkheid: we vormen als opleiding een leeromgeving die meer is dan de optelsom van losse lessen. Vanuit dat ideaal is het vanzelfsprekend om elkaar te bevragen: wat wil jij bereiken met je onderwijs, en waarom?

Andere collega’s kiezen bewust voor ruimte en autonomie voor de individuele docent: ieder zijn eigen aanpak, zolang de leerdoelen maar worden gehaald. Daar zit erkenning in van ieders expertise en stijl. Maar als we elkaar daarin niet meer bevragen, dreigt versnippering. En wie betaalt daar de prijs voor? De student, die tussen de verschillen moet schipperen zonder uitleg of context.

Het ontwikkelen van een gedeelde visie is meer dan het maken van afspraken, het is een leerproces, dat draait om reflectie op je eigen onderwijs, het gesprek met collega’s, en het samen uitdragen van wat het team belangrijk vindt.

Verschillen, maar geen willekeur

Het is nodig dat we actief met elkaar in gesprek te gaan over ons handelen én de overtuigingen daarachter. Dat vraagt moed en nieuwsgierigheid en geeft misschien wat ongemak. Maar het is de enige manier om tot een praktijk te komen waarin studenten ervaren dat er wél verschillen zijn, maar geen willekeur.

Door met elkaar betekenis te geven aan wat we doen, en waarom, bouwen we niet alleen aan onderlinge afstemming maar ook aan een cultuur waarin visie gedeeld eigendom wordt. Studenten ervaren dan dat ze mogen vragen naar de ‘waarom’ achter de regels en ontdekken dat onderwijskeuzes voortkomen uit zorgvuldige overwegingen. Dat versterkt niet alleen hun vertrouwen in docenten, maar ook in zichzelf: ze leren dat verschillen betekenisvol zijn, en het bespreken waard.

Wat als we beslissingen over studenten niet steeds ad hoc nemen, maar structureel tijd maken voor het bespreken van wat we belangrijk vinden? Wat als we als team niet alleen spreken over wat we doen, maar ook over de achterliggende redenen? Dan ontstaat er ruimte om bewust vorm te geven aan verschil. Niet door alles gelijk te trekken, maar door samen uitgangspunten te formuleren waaraan we verschillen kunnen toetsen. Vanuit gedeelde waarden en idealen, die zichtbaar worden in de praktijk.

Misschien besluiten we dan: voortaan gaan we monitoren of studenten de deadline gaan halen en eerder bijsturen als het dreigt te mislukken. Of: we stralen uit dat we rekening willen houden met individuele omstandigheden en proberen flexibel te zijn in onze planning. Niet om tot één juiste aanpak te komen, maar om beslissingen eerlijk, uitlegbaar en doordacht te maken.

Verschillen in hoe we denken over onderwijs mogen er zijn. Sterker nog: ze houden ons scherp. Maar laat het dan verschillen zijn die voortkomen uit een gedeeld proces van visievorming, waarin we samen onderzoeken wat het betekent om goed onderwijs te geven. Daarmee doen we recht aan alle studenten, in al hun verscheidenheid.

Tekst: Joris Berding
Illustratie: Tania Meysembourg

Volg ons op Instagram