Hoe kan immersive tech bijdragen aan een beter beroepsbeeld van verpleegkundestudenten en zo uitval bij stage tegengaan? Na jarenlang onderzoek en vier succesvolle pilots worden virtual reality– lessen vanaf dit collegejaar standaard daarvoor ingezet in het curriculum voor alle 480 eerstejaars verpleegkundestudenten op de Hogeschool Rotterdam.  

Vanuit haar masterthesis voor MEd Onderwijs & technologie is docent verpleegkunde Leneke Lambooij gaan kijken naar het toepassen van immersive tech (technologieën waarmee iemand helemaal wordt ondergedompeld in een ervaring) in het zorgonderwijs. Medewerker immersive tech Marenzo Bruin, die nu de lessen begeleidt, deed tegelijkertijd zijn afstudeeronderzoek voor zijn opleiding communication and multimedia design (CMD). Hun wegen kruisten elkaar bij het gebruik van de immersive room (een fysieke ruimte waar met behulp van 360 graden videoprojectie een realistische situatie nagebootst kan worden, red.). Teamhoofd bedrijfsbureau IvG Turan Babayigit was ook een belangrijke schakel bij het ontstaan van de VR-lessen.  

‘Alles in de zorg verandert’, zegt Lambooij. ‘Met zorgtechnologie, maar ook meer immersieve leermethoden. Wij leiden op voor die veranderende wereld en veranderende zorg en willen de studenten daarin meenemen.’ 

Realistisch beeld van het beroep  

Het management van IvG zocht naar oplossingen voor de hoge uitval bij de stage in het tweede leerjaar. ‘Veel studenten beginnen aan de opleiding zonder echt te weten waar ze als verpleegkundige terecht kunnen komen. Ze willen gaan werken als kinderverpleegkundige of als verpleegkundige acute zorg, maar dat je als verpleegkundige ook kunt werken in de thuiszorg, een woon-zorgcentrum, het leger, een penitiaire inrichting of in een huisartsenpraktijk weten veel studenten niet’, vertelt Lambooij. Met virtual reality kan al een breder beeld van het beroep gevormd worden. ‘Zo komen de eerstejaars er eerder achter of de opleiding bij hen past. Juist in het eerste en tweede jaar is dat ontwikkelen van het beroepsbeeld zo belangrijk en daar draagt dit aan bij’, legt ze uit. 

De docent noemt de VR-lessen een ‘brug tussen de droge theorie en praktijklessen naar de echte beroepspraktijk toe’. Alle eerstejaars studenten volgen in de eerste weken van hun opleiding zo’n les. De VR-lessen komen daarna in elke periode van leerjaar 1 en 2 terug. ‘Lekker intensief.’ 

Strak schema 

In het lokaal waar de studenten ‘immersief’ aan de slag gaan, staan acht tafels in twee kolommen van vier. Op elke tafel ligt een VR-bril en achter elke tafel een bureaustoel met wieltjes. Het ziet er simpel uit, maar er zit een hoop werk en onderzoek in. Uit de evaluatie van de pilots bleek dat de organisatie belangrijk was voor een succesvol verloop van de lessen. ‘Dus strikt en netjes plannen, en technisch goed samenwerken met IT, back-ups maken’, zegt immersive-tech expert Marenzo Bruin.

‘Alles wat je hier ziet is getekend: de looppatronen van de studenten, hoe ze binnen komen, de tijden. Alles is strak op elkaar afgestemd, zodat laag voor laag alles soepel verloopt. Op het moment dat een van die schakels verkeerd gaat lopen, creëer je chaos.’ De les volgt daarom een strak schema.

Bruin legt de studenten uit hoe de les zal verlopen en hoe de apparatuur werkt. Ook legt hij de inhoud uit: er zijn drie scenario’s beschikbaar binnen het thema “hygiëne en infectiepreventie” waarvan de studenten er minstens twee moeten doorlopen. De achterste studenten krijgen eerst de bril op. De student die naast hun zit helpt hen hiermee. En zo gaan ze het rijtje af. Bij de laatste twee helpt Bruin met het correct plaatsen van de VR-bril.  

De opstelling is afgestemd op genoeg ruimte tussen de studenten, want ‘je moet ook die ruimte kunnen benutten om 360 graden te kunnen draaien’ en om niet tegen elkaar aan te komen. ‘Ik kan er soms fysiek hier niet uit, want er zit dan iemand voor de deur’, vertelt Bruin lachend.  

Keuzes maken  

Tijdens het doorlopen van de virtuele content krijgen studenten te maken met situaties die zij als verpleegkundige in de praktijk kunnen tegenkomen. ‘Geen virtuele, maar realistische beelden vanuit de beroepspraktijk. Ze gaan die setting in en maken van alles mee betreffende het onderwerp en moeten daarin keuzes maken en beslissen wat handig te doen is op het moment’, legt Lambooij uit. Het scenario vervolgt op basis van de keuze die is gemaakt. 

Soms lopen de scenario’s foutloos door, maar de studenten krijgen ook te zien wat er bij ‘minder slimme keuzes’ gebeurt. Lambooij beschouwt dit als een mooi leermoment: ‘Dat zeggen we ook zo tegen studenten: “Kies maar eens bewust voor het verkeerde. Als jij denkt: dit is het eigenlijk niet, maar ik wil eens weten wat er dan gebeurt”.’ 

Veilige omgeving 

De studenten zijn tijdens de lessen ondergedompeld in de immersieve wereld en afgesloten van de buitenwereld. Bruin controleert niet alleen of alle technische aspecten van de lessen goed verlopen, maar is er ook voor de mentale steun. ‘De een ervaart het als heel intens, de ander komt amper het scenario in, omdat-ie zich er niet goed aan kan overgeven’, zegt Lambooij. ‘Dat hebben we van de week gehad’, vult Babayigit aan, ‘dat een student onwel werd.’  

‘Het zijn geen spannende scenario’s, maar ineens is het in het echt’, voegt de docent toe. ‘Een eerste stagedag kan heel spannend zijn. Je weet niet waar je terecht komt en wat je kunt verwachten. Door studenten met behulp van VR al vroeg kennis te laten maken met de praktijk kan een deel van deze spanning weggenomen worden. VR is dan een mooie voorbereiding op de stage’, vervolgt ze. ‘Dat zie ik als een pluspunt’. Bruin: ‘We creëren een veilige omgeving en de studenten vangen elkaar ook op’. 

Ambities voor de toekomst 

Lambooij ziet in het kader van zorginnovatie ook nog een mooie bijvangst: ‘Omdat we VR hier op de opleiding standaard gaan toepassen, gaan de studenten dat later in de praktijk ook doen Er zijn zoveel mooie toepassingen van virtual reality in de gezondheidszorg, maar op dit moment is het nog “oeh, ik weet niet hoe dit werkt, ik vind het spannend”, maar onze studenten vinden het straks helemaal niet spannend en weten al hoe het werkt. Dus hopelijk wordt het straks in de gezondheidszorg ook veel grootschaliger toegepast, omdat onze studenten dat gaan meenemen.’ 

Op het moment zijn de VR-lessen alleen voor de verpleegkundestudenten een vast deel van het curriculum, maar als het aan Lambooij en Babayigit ligt, wordt deze onderwijsmethode in de toekomst breed uitgerold binnen IvG. Bij andere opleidingen binnen het instituut krijgen de studenten ook te maken met immersive tech, maar niet als vast onderdeel van hun lessen. ‘Ik denk dat het op een gegeven moment wel bij elke opleiding toepasbaar is’, besluit Bruin. 

Tekst: Daniela Silvestri
Foto’s: IvG