Vrachtwagenladingen afval waren deze week onderzoeksobject in de Onderzeebootloods op de RDM Campus. Tijdens het driedaagse Plastival probeerden studenten, onderzoekers en praktijkmensen te achterhalen waar al die troep vandaan komt en met welke concrete acties we het probleem te lijf kunnen gaan.

Witte big bags staan in de vroege ochtendzon klaar op de kade van de RDM Campus. De zakken zitten vol afval dat is verzameld op acht verschillende locaties in de Rijn-Maas Delta. Bijvoorbeeld in natuurgebied De Biesbosch, bij vissershaven Stellendam, maar ook rond de Rotterdamse Coolhaven. De inhoud ervan was afgelopen week onderwerp van onderzoek: blikjes, bouwafval, autobanden, vissersnetten, maar vooral plastic troep in alle vormen. ‘Het is een prachtig product’, zegt Tijmen den Oudendammer, ‘maar we moeten echt beter nadenken hoe we ermee omgaan. En daar hebben we ook studenten bij nodig.’ De Oudendammer – bijnaam ‘Mister Plastic’- is regisseur van de community of practice plastic (copp) op de Hogeschool Rotterdam, en docent van onder meer het keuzevak plastic soup challenge.

De copp verbindt onderwijs, onderzoek en praktijk om met elkaar oplossingen te bedenken voor het enorme afvalprobleem rond de rivieren in de regio. En dat is ook waar het Plastival deze hele week om draait. Bewustwording van het probleem, samenwerking versterken en concrete acties bedenken, zijn de doelstellingen, met als stip op de horizon: een plasticvrije Rijn-Maasdelta. De Hogeschool Rotterdam, het Albedacollege en basisschool De Klaver zijn vanuit het onderwijs aangehaakt, de HR en Wageningen University & research leveren onderzoekers. Uit de praktijk zijn Rijkswaterstaat, het Havenbedrijf en de gemeente Rotterdam vertegenwoordigd.

Op maandagochtend 10 maart starten de organisatoren met het inrichten van de enorme hallen van de onderzeebootloods. Op dinsdag gaat het festival echt van start. Basisschoolkinderen van De Klaver mogen als opening de woorden ‘plasticvrije Delta’ bij elkaar puzzelen met flessen, en vervolgens gaan studenten in de acht vakken aan de slag met plastic sorteren. Ze krijgen handschoenen uitgereikt en verdelen zich over de hallen waar ze in hun eigen vak de gevonden troep gaan indelen volgens de OSPAR-methode, een systeem om zwerfvuil in categorieën te verdelen.

Sentiene Kodde, student van de lerarenopleiding aardrijkskunde, is aan de slag met teamgenoten die net als zij het keuzevak plastic soup hebben gevolgd bij Tijmen den Oudendammer. Hun ‘gebied’ Coolhaven-Delfshaven blijkt een rijke bron aan consumentenafval: chipszakken, zuivelpakken, broodzakken, maar ook een ‘te koop bord’ van een makelaar. ‘We zijn nu al zeker een uur bezig en ik denk bij mezelf “wow het is echt heel veel”.’ De bewustwording over het plasticprobleem is ook een belangrijk doel van het Plastival.

De studenten worden in hun uitzoekwerk begeleid door onderzoekers van Wageningen University & Research. Daar werd de Litter-ID methodiek ontwikkeld om mogelijke bronnen, herkomst en oorzaken van zwerfafval en plastic in rivieren te achterhalen. Bij Litter-ID worden de vrij grove categorieën van de OSPAR-methode verder uitgesplitst in een fijnere sortering.

Uiteindelijk moet de onderzoeksdata helpen om goede oplossingen te vinden. De verwerking daarvan gebeurt na het Plastival, maar na de praktijkdag (dinsdag), de expertdag (woensdag) en de bestuurdersdag (donderdag) kijkt organisator Tijmen den Oudendammer terug met het gevoel dat er al zeker iets bereikt is. ‘Ik voel me eigenlijk net zo als na drie dagen festival’, lacht hij op vrijdagochtend. Moe dus, stem bijna kwijt. Maar tevreden: ‘Iedereen die is geweest gaat weg met een gevoel van “holy shit”, iedereen ziet hoe groot en complex de opgave is. Dus die bewustwording is goed gelukt.’ Ook het versterken en verbreden van het netwerk is geslaagd. ‘De bestuurders waren het ook eens: dit kunnen we niet laten bestaan. Daarmee hebben we hopelijk commitment gecreëerd voor een actieplan.’

Dat actieplan kan worden gebouwd uit de puzzelstukjes die met elkaar een ‘call to action’ vormen. Het probleem heeft vele kanten, werd ook op het Plastival weer eens duidelijk, en daarom is de oplossing een puzzel die veel partijen samen moeten leggen. Den Oudendammer: ‘Bij het onderzoeken van het afval zie je bijvoorbeeld dat het in de haven, de stad en de rivier al heel verschillend is. Op sommige plekken moet je misschien de gebruiker aanspreken, elders zie je juist kansen voor product design of regelgeving’.

Hij geeft als voorbeeld de Dolce Gusto-cupjes die je overal aantreft, of de ‘zuigzakken’ van CapriSun of Breaker, terwijl dankzij nieuwe regelgeving kleine frisdrankflesjes, plastic wattenstaafjes, doppen en rietjes nauwelijks nog op straat belanden.

‘De uitspraak van Cruyff “Je gaat het pas zien als je het doorhebt” geldt hier ook’, zegt Den Oudendammer. ‘Studenten die na het Plastival of na een cleanup die we regelmatig doen bij de Coolhaven, zelf een zak in de bosjes zien liggen denken bij zichzelf “die moet ik dus ook even oprapen”. Hopelijk landt het belang van dit vraagstuk nu ook breder binnen de hogeschool.’

Tekst: Edith van Gameren
Foto’s: Edith van Gameren, Anniek van der Hoek

Volg ons op Instagram