De drie formerende partijen D66, CDA en VVD zijn eruit. Vrijdag presenteren ze hun plannen – ook op onderwijsgebied. De minderheidscoalitie staat voor een ingewikkelde klus, maar de kiezer kan al binnenkort een handje helpen.

Na een paar dagen en, naar eigen zeggen, enkele nachten doorhalen, stonden ze gisteravond precies op tijd voor de camera’s: vrolijk lieten ze de late journaals en talkshows weten dat ze eruit zijn.

Henri Bontenbal, Dilan Yesilgöz en Rob Jetten van respectievelijk CDA, VVD en D66, hebben relatief snelle onderhandelingen achter de rug. Er is niet gelekt en richting de aanwezige pers straalden ze uit dat ze er zin in hebben. ‘Ontzettend veel zin’, zei beoogd premier Rob Jetten.

Meerderheden zoeken

Ze willen aan de slag met ‘grote onderwerpen als internationale veiligheid, binnenlandse veiligheid, meer betaalbare woningen, migratie in bedwang krijgen en echt investeren in die nieuwe economie’.

De komende dagen bestuderen de fracties van de drie partijen het akkoord. Ook moeten er inhoudelijk nog wat puntjes op de i worden gezet. Aanstaande vrijdag willen ze hun plannen aan de rest van het land presenteren en eind februari kan er een nieuw kabinet op het bordes staan. 

En dan aan de slag? Dat valt te bezien. Voorheen gaven dichtgetimmerde coalitieakkoorden een hele kabinetsperiode politieke duidelijkheid. Er viel niet aan te tornen. Maar op de aankondiging van dit minderheidskabinet volgen gewoon weer nieuwe onderhandelingen. Zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer moet de coalitie meerderheden zoeken. 

Minister Letschert?

Dit snelle akkoord, ruim voor de zelfopgelegde deadline van 30 januari, is ook een persoonlijk succes voor Rianne Letschert, de baas van de Universiteit Maastricht, die de onderhandelingen leidde. 

Wordt ze daarvoor beloond met een functie als minister van Onderwijs? En zou ze dan ook geld krijgen om in onderwijs te investeren? Het aankomende kabinet heeft vele miljarden nodig voor defensie, stikstof, klimaat, infrastructuur en voor het oplossen van allerlei belastingtegenvallers. 

Voor wetenschap en innovatie is het politieke klimaat gunstig, maar hoeveel er voor onderwijs overblijft is de vraag. Dinsdagavond zei Jetten ‘ook’ te willen investeren ‘in goed onderwijs en goede zorg’, terwijl in ieder geval op de zorg bezuinigingen worden verwacht.

Soorten oppositie

Als vrijdag alle plannen bekend zijn, zullen ook de oppositiepartijen hun opstelling duidelijk maken. Alleen van de PVV weten we dat die niet wil onderhandelen. Onder meer om die reden zijn vorige week zeven spijtoptanten uit de partij gestapt. 

Wie gaat met Wilders de harde oppositie in en wie neemt de gedoogroute? Partijen die zich de komende tijd niet constructief opstellen kunnen door de kiezer gestraft worden. Al in maart zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Die gaan officieel niet over de plannen in Den Haag, maar iedereen weet dat die wel degelijk zullen meewegen. Zeker nu kiezers de kans krijgen om het minderheidskabinet te steunen of naar links of rechts te duwen. 

Kiezershulp

Voor de coalitie zijn die verkiezingen een mooi moment om een sterker mandaat te krijgen. Niet direct natuurlijk (ze krijgen er in de Tweede Kamer geen extra zetels van), maar bij winst voeren ze toch heel andere gesprekken met de oppositie dan bij verlies. 

Volgend jaar kan de coalitie een tweede ‘referendum’ verwachten. Dan staan de Provinciale Statenverkiezingen op de rol en daaruit volgt ook een nieuwe Eerste Kamer. De coalitie heeft daar nu maar 22 van de benodigde 38 zetels en vooral GroenLinks-PvdA is er groot.

Als de coalitie bot vangt bij de oppositie, dan weten de drie dus dat ze altijd nog een beroep kunnen doen op de kiezer. Ze zullen er daarom komende vrijdag alles aan doen om hen te behagen. 

Tekst: HOP, Olmo Linthorst
Foto: Jeroen van der Meyde