In speeches van onderwijsminister Rianne Letschert zijn sporen van generatieve AI aangetroffen. Niet alleen studenten maken gebruik van chatbots, politici doen het ook.

In Den Haag hebben ze ChatGPT ontdekt. De Volkskrant vond in honderden socialemediaberichten van premier Rob Jetten AI-sporen terug, meldde de krant afgelopen donderdag.

Nieuwsuur trof vervolgens ook AI aan in speeches van andere politici, zoals die van minister van Defensie Dilan Yesilgöz en staatssecretaris Derk Boswijk. Sommige van de toespraken zouden vrijwel volledig bestaan uit de woorden van chatbots.

Ook in een speech van onderwijsminister Rianne Letschert zag Nieuwsuur gedeeltes met AI. Welke speech het was, zei Nieuwsuur niet. Een korte zoektocht door het Hoger Onderwijs Persbureau in zes gepubliceerde toespraken levert wel een duidelijke kanshebber op: een toespraak uit mei, in de aula van de TU Delft, waarin de minister in het Engels over de dilemma’s tussen vrijheid en veiligheid rept.

Volgens AI-detectietool Pangram bestaat inderdaad vijftien procent van deze speech uit AI. Het ministerie van Onderwijs erkent desgevraagd dat het weleens kunstmatige intelligentie inzet. Dat mag onder voorwaarden, laat een woordvoerder weten, en het ‘biedt kansen om overheidscommunicatie begrijpelijker en toegankelijker te maken’.

‘Voor alle speeches van de minister geldt dat ze zelf haar boodschap en woorden bepaalt’, staat in de reactie. ‘En dat ze altijd geschreven worden door een mens.’ Wat ‘schrijven’ precies betekent, blijft in het midden.

Onderwijsminister

Ook een speech van staatssecretaris Judith Tielen van onderwijs en emancipatie bestaat volgens Pangram voor 24 procent uit AI. Het gaat hier wederom om een Engelstalige speech, over de vrijheid om uit te komen voor je seksuele geaardheid.

Pangram is een relatief nieuw detectieprogramma dat beschikt over grote datasets met zowel menselijke als AI-teksten. Daardoor kan het bepaalde patronen opsporen die vaker door chatbots worden gebruikt.

Zo herkent Pangram teksten van bijvoorbeeld Claude, ChatGPT en Gemini. Pangram zou volgens wetenschappers voorzichtig te werk gaan: minder dan de helft van volledig door AI geschreven teksten wordt als zodanig gedetecteerd. Voor buitenstaanders is de werking van het programma niet te controleren: het gebruikt zelf ook AI.

Voorbeeldfunctie?

Net als bij de tekst van menig student, is niet met zekerheid te zeggen wat AI is en wat niet. Alleen bij overduidelijke hallucinaties en andere fouten heb je daar bewijs voor. In het onderwijs is daarom al een paar jaar veel discussie over AI-gebruik.

Minister Letschert zegt hierover via haar woordvoerder: ‘AI is niet weg te denken uit de samenleving en dus ook niet uit het onderwijs. Het is belangrijk dat het onderwijs meegaat met de tijd.’

Natuurlijk levert dat dilemma’s op, erkent Letschert. ‘Het is aan onderwijsinstellingen om het onderwijs daarop in te richten en daar zijn ze in alle sectoren volop mee bezig.’

Studenten

Dankzij Pangram kunnen docenten nu iets makkelijker AI detecteren in studentenwerk, maar het zou nog niet genoeg zijn om fraude keihard vast te stellen, zegt een deskundige tegen dagblad NRC.

Door nieuwe Europese regels gaat het straks misschien alsnog lukken. De EU eist dat voortaan alle AI-content digitaal gemarkeerd wordt. AI-bedrijven hebben nog een paar maanden de tijd om een digitaal ‘watermerk’ uit te rollen.

De makers van AI-chatbot Claude hebben dat als eerste voor elkaar. Hun bot genereert z’n teksten voortaan net iets minder willekeurig, volgens een bepaalde statistische code. Mensen hebben dat bij het lezen niet in de gaten, maar een AI-hulpje kan op die manier wel gewone teksten van AI onderscheiden.

Tekst: HOP, Naomi Bergshoeff en Olmo Linthorst
Foto: Daniela Silvestri