PVV en CDA maakten afgelopen week hun verkiezingsprogramma’s bekend en kort daarna volgden ook Volt en FvD. Alleen al over de komst van buitenlandse studenten denken deze partijen volkomen anders. Wat willen ze voor het hoger onderwijs?

Als de voortekenen niet bedriegen, gaan PVV en CDA de komende maanden een hoofdrol spelen in de Nederlandse politiek. De PVV heeft momenteel de grootste fractie in de Tweede Kamer (37 zetels), maar bleek niet in staat te regeren. Afgelopen juni trok Geert Wilders de stekker uit het kabinet.

De kans is groot dat zijn partij nu in de oppositie belandt, al zijn er ook scenario’s mogelijk waarin de PVV op bepaalde punten het volgende kabinet gaat steunen in ruil voor bepaalde toezeggingen.

Oppositiepartij CDA heeft slechts vijf zetels, maar naaste concurrenten NSC en BBB lijken in de komende verkiezingen te verkruimelen. De peilingen voorspellen een flinke winst voor het CDA, zodat er bijna geen toekomstige coalities denkbaar zijn zonder deze partij.

Wat willen ze met het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek? De PVV is er korter over dan het CDA. Het CDA moet de leden nog raadplegen over het conceptprogramma; de PVV heeft geen leden.

PVV: studiemigratie maximaal omlaag

‘De PVV wil een maximale inperking van studiemigratie naar ons land’, staat in het program. ‘Ons onderwijs is er voor de Nederlanders, niet voor buitenlandse studenten die na hun studie weer vertrekken.’ Dus moeten bacheloropleidingen weer volledig in het Nederlands worden gegeven, vindt Geert Wilders.

Onderwijs moet veilig zijn voor alle studenten en docenten, is een ander standpunt. ‘Bij gewelddadige demonstraties draaien de daders op voor alle schade’, aldus het programma. In de praktijk blijkt het overigens lastig om de schade te verhalen.

Het demonstratierecht heeft niet de hoogste prioriteit bij de PVV. De partij wil buitenlandse studenten, docenten, bestuurders en directieleden naar eigen land terugsturen als ze met een gewelddadige demonstratie meedoen ‘of dit gedogen’.

In dezelfde passage blijkt dat de partij zich wil bemoeien met het personeelsbeleid van de onderwijsinstellingen: ‘Nederlandse docenten, bestuurders en directieleden die zich hier schuldig aan maken, worden per direct ontslagen.’

De woorden ‘wetenschap’ en ‘innovatie’ komen in het PVV-programma niet voor. In de woningbouwplannen komen studenten niet voor. Wel wil de partij het ‘Mediapark in Hilversum transformeren naar een nieuwe woonwijk’.

CDA: huisvesting en bekostiging

Het CDA begint de passage over hoger onderwijs en wetenschap met studentenhuisvesting. Daar zouden gemeenten, universiteiten, hogescholen en woningcorporaties samen in moeten investeren.

Daarna gaat het over de bekostiging van het hoger onderwijs: die zou minder van het aantal studenten moeten afhangen. Dit standpunt is populair in Den Haag, al weet niemand nog wat de gevolgen zullen zijn.

Over buitenlandse studenten wil het CDA geen sweeping statements maken. Het ligt genuanceerd, lijkt de partij te willen zeggen. ‘In sommige regio’s zijn internationale studenten nodig om een opleiding in stand te houden, in andere regio’s is er een hoge druk op maatschappelijke voorzieningen, huisvesting en studentengemeenschappen.’ Dat resulteert misschien in beperkingen, maar niet overal.

Buitenlandse studenten moeten wel verplicht op Nederlandse les, vinden de christendemocraten. Ook moeten instellingen en werkgevers hun best doen om deze studenten voor de Nederlandse arbeidsmarkt te behouden.

De partij wil bovendien extra geld uitgeven aan wetenschappelijk onderzoek, al staat er niet dat de bezuinigingen van dit kabinet helemaal ongedaan worden gemaakt. De aangekondigde investeringen zijn ook niet voor alle disciplines bestemd. Het gaat de partij vooral om wetenschappelijk en toegepast onderzoek op het gebied van ‘sleuteltechnologieën’ zoals AI, kwantumcomputers, groene chemie, batterijtechnologie en medische technologie.

In verband met alle oorlogsdreigingen in de wereld pleit het CDA ook voor een herinvoering van de ‘militaire opkomstplicht’ voor jongeren (oftewel de dienstplicht). ‘Daarnaast krijgen alle jongeren aan het begin van hun vervolgopleiding een introductie in weerbaarheid. In alle vervolgopleidingen introduceren we een vak gericht op bewustwording en zelfredzaamheid gericht op een oorlogssituatie toegepast op de opleiding die jongeren volgen.’

Overigens wijdt het CDA geen woord aan collegegeld, studiefinanciering en andere financiële onderwerpen die voor studenten van belang zijn. Wel staat er: ‘We waarderen prestaties. Er komt een beursprogramma voor excellente studenten.’

Volt en Forum: wereld van verschil, kleine overlap

Ook Volt en Forum voor Democratie hebben nu hun conceptverkiezingsprogramma bekendgemaakt. Volt wil studeren voor iedereen toegankelijk maken, Forum voor Democratie wil juist minder studenten naar het hoger onderwijs laten gaan. Toch zit er ergens een kleine overlap tussen deze twee tegenpolen.

Volt en FvD zijn zo ongeveer elkaars tegenpolen. De eerste partij is opgericht voor een sterk Europa, de tweede wil uit de Europese Unie stappen en de sancties tegen Rusland opheffen.

De overlap? Beide partijen willen een hogere basisbeurs voor studenten. Ook willen ze de financiering van universiteiten en hogescholen minder afhankelijk maken van de ‘output’ (FvD) of ‘prestaties’ (Volt).

Volt: andere financiering

‘We draaien per direct de bezuinigingen op het onderwijs terug en verhogen het totale budget voor onderwijs, onderzoek en wetenschap’, staat in het conceptprogramma van Volt. ‘We investeren dit geld in de basis van onze kenniseconomie, het menselijk kapitaal van ons land.’

Maar het geld wordt wel op een andere manier verdeeld. Van Volt hoeven onderwijsinstellingen straks ‘niet langer met marketingbudgetten op zoek naar zo veel mogelijk inschrijvingen’. De bekostiging zou zich meer moeten richten op ‘publieke waarden zoals toegankelijkheid, kleinschaligheid, kwaliteit van begeleiding, onderzoeksethiek en regionale samenwerking’.

De partij wil ook de toestroom van buitenlandse studenten in goede banen leiden. Althans, Volt pleit voor ‘het afbouwen van prestatiebekostiging en voor het hervormen van internationale studentenwerving’. Het staat er niet in zoveel woorden, maar het betekent dat de financiering volgens Volt minder afhankelijk moet worden van bijvoorbeeld studentenaantallen en diploma’s.

Verder wil de partij het verenigingsleven stimuleren met collegegeldvrij besturen: gratis ingeschreven staan bij je universiteit of hogeschool, zolang je een vereniging leidt. Want dat is ‘burgerschap in de praktijk’.

Voor studenten wil de partij bovendien een lagere rente op studieschulden en een hogere basisbeurs (en nog liever een basisinkomen voor iedereen, maar dat is een ander verhaal). Die hogere beurs wordt wel afhankelijk van het ouderlijk inkomen.

Ook van belang voor de portemonnee van studenten: ‘We beginnen met het afschaffen van het collegegeld voor opleidingen en studies die opleiden tot cruciale/vitale beroepen en sectoren, zoals ict, techniek, bouw, onderwijs en zorg.’

Verder wil de partij het bindend studieadvies aan het einde van het eerste studiejaar omzetten in een ‘niet-bindend studieadvies’. Met andere woorden, opleidingen mogen hun eerstejaars dan niet meer wegsturen van de opleiding als die te weinig studiepunten behalen. De opleidingen mogen een advies geven, maar de student hakt zelf de knoop door.

Forum voor Democratie: strengere toelating

De partij die volgens haar verkiezingsprogramma de relatie met Rusland wil normaliseren maakt zich in Nederland zorgen over de vrijheid van meningsuiting aan de Nederlandse universiteiten. Om die vrijheid te waarborgen wil de partij een verbod uitvaardigen. ‘We verbieden cancel culture, diversity officers en safe spaces’, staat in het conceptverkiezingsprogramma.

Hogescholen en universiteiten moeten bovendien kleiner worden. ‘Het hoger onderwijs is de afgelopen decennia uitgehold door massalisering, internationalisering en nivellering’, staat in het FvD-programma.

Dus zouden er strenge toelatingseisen moeten komen voor het hbo en wo. De onderwijsinstellingen moeten bovendien niet langer geld per uitgereikt diploma krijgen. Dan gaan ze de nadruk weer op kwaliteit leggen in plaats van kwantiteit, meent FvD.

Ook de toestroom van studenten uit het buitenland moet verminderen. ‘Het aantal internationale studenten moet sterk worden beperkt, zodat universiteiten zich in de eerste plaats richten op Nederlandse studenten en cultuur.’

Onderzoeksfinancier NWO moet verdwijnen, ten gunste van de universiteiten. Dat zou meer pluriformiteit geven in het onderzoek dat de hoogleraren kunnen doen. Hbo-opleidingen daarentegen krijgen minder vrijheid. Die moeten ‘nauwer samenwerken met het bedrijfsleven en regionale instellingen, zodat afgestudeerden direct inzetbaar zijn in de praktijk’.

FvD zou ook graag de basisbeurs verhogen en studenten een ‘ruimere ov-kaart’ geven. Dat zou de ‘toegankelijkheid’ van het hoger onderwijs verbeteren. Maar dan dus alleen voor de ‘gemotiveerde en talentvolle studenten’ die er nog naartoe mogen.

Tekst: HOP, Bas Belleman

Lees ook: