Ik kwam laatst de naam Romano tegen. Ik ging ervan uit dat het om een man ging. Tegelijkertijd associeer ik de naam Romana dan automatisch met een vrouw. Hoe zit dat, met die aannames over namen?

In het voorbeeld ‘Romano’ is verwarring begrijpelijk. Het heeft een mannelijke (Italiaanse) uitgang ‘o’ en betekent letterlijk ‘man uit Rome’.

Er zijn in Nederland wel vrouwennamen in omloop die op een ‘o’ eindigen. Denk aan Cato, Mado, Caro, Marjo en Bo, vaak afkortingen van een langere naam (Catherina, Madeleine, Carolina etc.). De uitgang ‘o’ is voortgekomen uit de Latijnse uitgang ‘us’. Paulus werd Paolo, Marcus werd Marco, Mattheus werd Matteo, Petrus werd Pietro, Marius werd Mario, en ga (zus en) zo maar door.

Dat is het Europese verhaal. In andere talen wordt de ‘o’ helemaal niet als mannelijk ervaren. Een goed voorbeeld is Japan, waar het wemelt van vrouwennamen als Yoko, Keiko, Weto, Aio, Funiko, Beniho, Haniko, Ruriko en Chihiro. Ik had vorig jaar zelfs een Chihiro in de klas, een hartstikke Nederlands meisje. Haar ouders hadden haar vernoemd naar een Manga-heldin.

Populaire namen

Ik ben benieuwd of Japanse namen aan populariteit zullen winnen. En Koreaanse. Want we krijgen steeds meer belangstelling voor die culturen. Tekenfilms, speelfilms, popmuziek: allemaal kandidaat-leveranciers van nieuwe namen. Kort na uitkomen van de film Frozen schoot het aantal baby’s dat de naam Anna of Elsa kreeg omhoog. Om daarna weer snel te dalen.

Iedere generatie kent zijn namenmode. Ik had als kind heel veel Moniquen en Marcels in de klas, op de scholen van mijn kinderen wemelde het van de Danen en Lottes. Anno 2026 lopen er heel veel Sophietjes, Emma’s en Semmen rond. Maar ook hún namen zijn alweer uit de mode.

Stukadoor Lodewijk

Heel interessant detail: tot 1970 was de variatie van voornamen in alle Europese landen heel beperkt. Daarna explodeerde hun aantal, met als absoluut record het jaar 2000. We zijn in alles diverser geworden: in wat we eten, wat we denken, wat we voor muziek draaien, welke vakantielanden we kiezen, wat voor kleding we dragen. Lang leve de individuele vrijheid.

Een ander interessant detail is dat voornamen in elke samenleving een sociaal-culturele lading hebben. Test zelf maar even jouw sociale kaart: doorhalen wat je niet aannemelijk vindt. ‘Natuurvoedingswinkelier Elvar/Joop/Wesley belde stukadoor Telonius/Lodewijk/Mo voor een klus bij zijn bejaarde buurvrouw Joke/Kimberley/Puck.’ Om verontwaardigde reacties hierop voor te zijn, haast ik me te zeggen dat Lodewijk best een stukadoorsopleiding kan volgen.

Geen vrouw

Toen ik was afgestudeerd vertrok ik naar Rotterdam, waar nauwelijks werk te vinden was, maar wel mijn liefde. Ik solliciteerde me een ongeluk op vacatures die niet direct bij mijn studie pasten. Bijvoorbeeld op die van verkoopmedewerker bij natuurvoedingswinkel Andijvie. Tot mijn verrassing werd ik uitgenodigd voor een gesprek, maar op een voor mij onhandig tijdstip. Dus ik belde even naar het bedrijf om het te verzetten. Zodra de winkelier mijn stem hoorde, zei ze: ‘Oh… hé… tja, weet je… Ik dacht dat je een vrouw was. We vonden het een heel leuke en goede brief, maar helaas kan ik niet verder met je, want deze baan wordt gesubsidieerd door de gemeente om vrouwen aan het werk te helpen.’

Boven de rivieren krijg ik wel vaker de reactie ‘Ik dacht dat Cyriel een meisjesnaam was’. Maar niets in minder waar: mijn naam betekent namelijk ‘heer’. Nou ja, ‘heertje’ eigenlijk. Dus een naam die niet past op meisjes en dames.

Zappa Knol

Mag in Nederland iedereen zijn kind noemen zoals hij of zij wil? Ja, als het maar niet te gek wordt. Een ambtenaar van de burgerlijke stand mag een naam weigeren als die eigenlijk een achternaam is, of als hij ‘ongepast’ is. Dat wil zeggen bespottelijk, een scheldwoord of idioot lang.

In Zweden werd eens een voornaam bestaande uit een reeks cijfers geweigerd. Ook een mooi verhaal is dat van de vader die zijn zoontje in Rotterdam kwam aangeven onder de naam ‘Zappa’. Terwijl de ambtenaar bezig was met de inschrijving, zei een andere klant aan de balie: ‘Wat tof joh. Heb je hem naar Frank Zappa genoemd?’ Voor de jongeren onder ons: Frank Zappa was een heel coole weirdo uit de popmuziek. Toen de jonge vader dat enthousiast beaamde, keek de ambtenaar fronsend op: ‘Maar als het dus een achternaam is, mag ik hem niet accepteren’.

De man moest ter plekke een andere naam bedenken en koos voor Bruno. Maar hij liet het er niet bij zitten. De rechter stelde hem in het gelijk en het jochie kreeg alsnog Zappa als voornaam. Zijn achternaam was wat minder rock ’n roll: Knol. Zappa Knol* dus. Dat klinkt een beetje als Taylor Spruit of Otis Klomp.

Ik zit met mijn eigen naam opgescheept. Studenten vinden het doorgaans een merkwaardige naam. Mijn hart maakte dan ook een sprongetje toen een student per abuis op het voorblad van haar portfolio vermeldde dat haar taaldocent Cyriel Dessers was. Dat is een voetballer uit Vlaanderen, waar de naam al eeuwen gebruikelijk is. Eindelijk een Cyriel die de jongeren wél aanspreekt. Goed dat er voetbal is.

*De naam Knol is fictief omwille van de privacy, maar heeft dezelfde connotatie als de werkelijke achternaam.

Illustratie: Demian Janssen