Stel je voor, op een dag ontvang je uit het niets een brief van de Belastingdienst dat je 60.000 euro moet terugbetalen, omdat je gefraudeerd zou hebben met ontvangen toeslagen. Dit is wat ruim 69.000 ouders die gebruik maakten van de kinderopvang hebben meegemaakt in het toeslagenschandaal. Hun bezwaren werden niet gehoord, hun verweer niet geloofd. Gezinnen zijn door een hel gegaan: torenhoge stress en schulden, geen geld voor eten, mensen hebben hun baan, hun huis en zichzelf verloren, er zijn kinderen uit huis geplaatst.

Pas na tien jaar, na druk van enkele parlementsleden en advocaten, geven de overheid, de Belastingdienst en de rechtelijke macht toe dat zij deze gezinnen een ongekend onrecht hebben aangedaan. Een procedure voor terugbetaling en herstel start, maar voor veel gedupeerden is de schade tot op de dag van vandaag nog niet hersteld.

In geen enkele stad is het toeslagenschandaal zo hard ingeslagen als in Rotterdam: maar liefst 8.462 ouders zijn gedupeerd. Daaronder ook studenten en docenten van onze hogeschool. Dit is voor ons de aanleiding om te gaan kijken naar de tentoonstelling Toeslagen Tragedie in het Belasting & Douanemuseum. Eerder al hebben we twee voorstellingen van het Rotterdams Wijktheater en gastlessen ‘Luisteren’ van Hiero naar de hogeschool gehaald om dit thema onder de aandacht te brengen op de Hogeschool Rotterdam.

Je begrijpt dat dit geen vrolijke tentoonstelling is, maar wel heel goed dat juist het Belastingmuseum oog heeft voor wat er zo fout is gegaan bij de Belastingdienst. Iedereen die onze stad wil begrijpen moet deze tentoonstelling zeker gaan zien en horen.

Indringend is in beeld gebracht hoe ouders zijn vermalen in het overheidssysteem. Ook kunstwerken en filmfragmenten brengen de emoties van ouders treffend naar voren. Zo is de getuigenis van Dulce Gonçalves Tavares aangrijpend, die met drie kinderen jarenlang moest rondkomen van 200 euro per maand. ‘Waarom zeg je altijd nee?’, vroegen haar kinderen. Milton Moreira Moreno die twaalf jaar was toen zijn moeder werd gesommeerd om 100.000 euro te betalen, heeft een sterk gedicht geschreven. Hieronder een fragment:

Het is niet oké dat wij moeten bewijzen dat wij slachtoffers zijn. Het is niet oké om alles maar te accepteren. Het is niet oké om stil te blijven.

Toch zijn er ook zaken die in de tentoonstelling ontbreken. Zo stopt het verhaal bij de val van het kabinet Rutte III op dit schandaal, maar een paar maanden later zaten dezelfde bewindslieden weer in het kabinet: Rutte IV.

Ook hadden we graag meer aandacht gezien voor vele kinderen (in Rotterdam meer dan 11.000!) die gedupeerd zijn en daardoor opgroeiden in een gezin vol stress en armoede. Sommigen van hen zijn uit huis geplaatst. Hebben wij en onze collega’s op scholen, bij welzijnsorganisaties en jeugdbescherming gezien wat er echt aan de hand was?

Ook zagen we weinig erkenning dat vooral ouders met een niet-Nederlandse achtergrond van fraude werden beschuldigd. De Autoriteit Persoonsgegevens beschreef de werkwijze van de Belastingdienst als onrechtmatig, discriminerend en onbehoorlijk. Ook andere onderzoeken oordeelden dat er sprake was van institutioneel racisme, institutionele vooringenomenheid en schending van de grondbeginselen van de rechtsstaat.

Hoop putten we uit de kracht van ouders en jonge gedupeerden die hun stem verheffen. In Rotterdam hebben ouders zich verenigd in de Volhouders. Ook jonge gedupeerden komen op voor hun rechten, zie bijvoorbeeld het rapport van de Kinderombudsman Rotterdam, samen met vier andere steden ‘Het is niet (jouw) studieschuld!’.

Dus wil je begrijpen waar het toeslagenschandaal over gaat, hoe het komt dat zoveel stadsgenoten getroffen zijn en wat de impact is? Wil je als docent, student of (toekomstig) professional helpen voorkomen dat zo’n tragedie zich herhaalt? Ga dan kijken in het Belastingmuseum en deel met anderen dit verhaal.

Tekst: Mariëtte Lusse, Szabinka Dudevszky en Leonie le Sage (Kenniscentrum Talentontwikkeling en het Instituut voor Sociale Opleidingen)
Foto: campagnebeeld Belasting & Douanemuseum, Bert Teunissen