De vierde editie van het Smart & Social Fest staat volledig in het teken van een verantwoorde toekomst met AI. Wat betekent AI voor werk, onderwijs, dagelijks leven? In een volle zaal van het Keilepand was de rode draad van het ochtendprogramma: sta open voor andere perspectieven.

Lector AI en samenleving Maaike Harbers ziet veel verdeeldheid in de meningen over AI en trapt de ochtend af met een poging orde te scheppen in de perspectieven. Waar komen ze vandaan en hoe gaan we ermee om? Een belangrijk punt van verdeeldheid: vormt AI nou meer een kans of een bedreiging? Onderzoek laat zien dat 29 procent van de mensen AI vooral als bedreiging ziet en 41 procent meer als kans, de rest zit er tussenin.

Een actuele vraag waar mensen het niet over eens zijn: zal er binnenkort artificial general intelligence, ‘AGI’ zijn, een vooralsnog hypothetische vorm van kunstmatige intelligentie die de mens op alle cognitieve vlakken de baas is? En wat vindt men daarvan?

De AI boomers verwachten AGI zeer binnenkort en hebben er hoge verwachtingen van.

Harbers ziet vier kwadranten in de perspectieven daarop. De AI boomers verwachten AGI zeer binnenkort en hebben er hoge verwachtingen van. Harbers: ‘Deze mensen vind je vooral in Silicon Valley.’ Daartegenover staan de AI doomers. Ook zij verwachten dat er binnenkort AGI is, ‘alleen zien zij eerder een Terminator-scenario, ze denken dat het uiteindelijk tot uitsterven van de mensheid kan leiden. Ook zij zijn in Silicon Valley het best vertegenwoordigd.’

In een derde kwadrant plaatst Harbers AI-critici, zij hebben ook vooral zorgen over AI maar verwijten doomers dat ze naar hypotetische, toekomstige problemen kijken, terwijl de schade nu al reëel is, ‘denk aan bias in de systemen, desinformatie die nog minder herkenbaar is, de grote klimaatimpact, en de toenemende macht van big tech. En wat blijft er over van ons mens-zijn? In deze groep vind je veel journalisten, kunstenaars en wetenschappers’. Harbers: ‘Vrouwen en minderheden zijn ook sterker vertegenwoordigd in deze groep, zij ondervinden ook meer nadelige gevolgen van AI.’

En wat blijft er over van ons mens-zijn?

Tot slot is er het kwadrant met de AI-enthousiasten. Harbers: ‘Die kennen we allemaal wel, de mensen die in hun vrije tijd bezig zijn met het programmeren van agents, en denken: waar wachten we op?’

Op de vraag wat een verantwoorde toekomst met AI is, zal elke groep een ander antwoord geven, zegt Harbers. ‘De boomers zien de problemen wel, maar denken dat AI die te zijner tijd zal oplossen. Critici zijn het hier zeker niet mee eens, die zien verantwoorde AI als gereguleerde AI.’

Harbers, die zichzelf in het kwadrant van de critici plaatst, stelt dat geen van de groepen ‘gelijk heeft.’ ‘Dat is niet erg. ‘Het is goed als we ons bewust zijn van de verschillende posities en van onze eigen aannames, en erover in gesprek gaan.’

‘Het is goed als we ons bewust zijn van de verschillende posities en van onze eigen aannames, en erover in gesprek gaan.’

Maar hoe doe je dat? ‘Het is goed om veel concreter te worden’, zegt Harbers, ‘we praten vaak over brede en vage, slecht gedefinieerde begrippen. Dan praat je al snel langs elkaar heen. Dus heb het over vragen als “welk doel willen we met deze AI bereiken”, “welk systeem willen we gebruiken” en “wat zijn de alternatieven zonder AI”.’

‘We zullen het nooit helemaal eens worden maar dat is ook een kracht’, zegt Harbers. ‘Het vraagt wel van ons dat we openstaan. Verantwoorde AI is vooral een houding: kritisch nadenken, goed luisteren en je eigen aannames bevragen. En dat is nooit af.’

Tekst: Edith van Gameren
Foto: Daniela Silvestri