Hoe kan het dat veel meertalige studenten het etiket ‘taalachterstand’ opgeplakt krijgen? Ik denk dat daar twee redenen voor zijn. Als eerste de normatieve waarde die het Standaardnederlands (ook wel bekend als ABN, Algemeen Beschaafd Nederlands) heeft en daarnaast het feit dat mensen een lagere status toekennen aan sommige talen. 

Als ik vertel dat ik bij de kunstopleiding Nederlandse les heb gegeven aan internationale studenten reageren mensen vaak heel enthousiast: ‘Wow, dat lijkt me heel leuk om te doen!’ Ik geef tegenwoordig vooral les aan studenten die op latere leeftijd naar Nederland komen, bijvoorbeeld uit het Caribisch deel van het koninkrijk of met een vluchtverleden, maar die niet als ‘international’ worden aangemerkt.  De reactie die ik daarop krijg is: ‘Oh, dat is vast lastig’.

Wat er onder die reacties ligt, is dat we de eerste groep interessant vinden en een hogere status toekennen dan de tweede groep, die we associëren met minderheden en jawel: een taalachterstand. Terwijl het in de praktijk logischerwijs zo is dat de studenten uit de eerste groep de Nederlandse taal veel beter spreken dan de internationale studenten, die vaak vanaf nul moeten beginnen.

Uit onderzoek blijkt dat we niet-westerse talen negatiever beoordelen dan westerse talen. En het gevaar bestaat dan, als we studenten het label taalachterstand opplakken, we ze juist onvoldoende stimuleren bij hun verdere taalontwikkeling.

Hoe groter de afstand ten opzichte van het Standaardnederlands is, hoe negatiever we iemands taalvaardigheid en soms zelfs iemands intelligentie beoordelen. Dat kan gaan om een accent dat iemand heeft, maar ook in hoeverre iemand dialect spreekt of fouten maakt met bijvoorbeeld lidwoorden. Dit zijn grotendeels onbewuste processen en het is niet typerend voor het Nederlands. Ook in andere landen is er een dominante taal(variant), normaliter gerelateerd aan een gebied waarin van oudsher de politieke en /of economische macht zetelt.

Dit machtsverschil kan echter leiden tot het hanteren van een niet-nuttige taalnorm. En dit is problematisch. Op mijn Vlaamse collega wordt weleens met verbazing gereageerd omdat ze binnen de hogeschool Nederlandse les geeft. Mag dat wel met dat Vlaamse accent? Een Surinaamse student werd naar het Taalcentrum gestuurd omdat haar Nederlands ‘niet goed was’. Verbijsterd (en in tranen) mompelde ze tijdens de intake: ‘Maar Nederlands is gewoon mijn moedertaal’. Inderdaad: Vlaams en Surinaams-Nederlands zijn niet precies hetzelfde als het Standaardnederlands maar wel gelijkwaardig. Ik denk dat je als spreker van het Standaardnederlands ook steil achterover zou slaan als je in België of Suriname een doorverwijzing krijgt om aan je Nederlands te werken.

We leven al veel langer dan je denkt in een meertalige samenleving. Van oudsher met talen als het Fries en vele regionale talen en taalvariaties naast het Standaardnederlands De laatste decennia, en zeker in de grote steden, zijn er nieuwe talen bijgekomen onder invloed van immigratie.

Studenten tillen met elkaar het Standaardnederlands naar een hoger plan en leren daarnaast de specifieke taal die hoort bij hun opleiding en toekomstige beroepenveld. Docenten kunnen deze ontwikkeling ondersteunen door hun eigen taalbewustzijn te vergroten en gelijkwaardigheid van alle talen en taalvariaties als uitgangspunt te nemen.  Dan werken we niet aan een taalachterstand, maar dragen we bij aan de verdere ontwikkeling van onze studenten.

Met dank aan Ann Brosens, voor haar onmisbare input.

Illustratie: Demian Janssen