Stiekem een uitwonendenbeurs aanvragen, terwijl je eigenlijk nog bij je ouders woont? Volgens onderzoek in opdracht van het ministerie van OCW is dat in het huidige systeem te makkelijk. Studenten moeten beter beseffen dat ze fraude plegen.

Studenten die op kamers wonen, krijgen een hogere beurs dan thuiswonenden: een verschil van bijna tweehonderd euro per maand. Studenten kunnen daar misbruik van maken.

DUO probeerde dit te bestrijden, maar controleerde daarbij vooral studenten met een migratieachtergrond. Er was sprake van indirecte discriminatie. Bovendien rammelde het bij de controles zelf en het bewijs voor fraude was vaak zwak. Dat bleek in 2023 uit onderzoek van het Hoger Onderwijs Persbureau (HOP) met Investico, NOSop3 en dagblad Trouw.

Intussen wordt gewerkt aan een nieuw controlesysteem, dat in de loop van het volgende studiejaar van start moet gaan. Daarbij wordt ook ingezet op preventie: hoe moedig je studenten aan om minder te frauderen? In opdracht van OCW is hier onderzoek naar gedaan. De resultaten zijn dinsdag naar de Tweede Kamer gestuurd.

Vinkje zetten

Volgens de onderzoekers is het nu te makkelijk om te frauderen. Studenten hoeven zich alleen maar ergens anders in te schrijven bij de gemeente en dan een vinkje te zetten bij ‘uitwonend’. Daarnaast schatten ze de kans op controles laag in. De hogere beurs wordt bovendien vaak gezien als ‘makkelijk extra geld’.

De onderzoekers komen ook met mogelijke oplossingen. Veel mensen willen een positief beeld van zichzelf hebben, staat in het rapport. Als ze bewuster moeten kiezen voor fraude vinden ze dat onaangenaam.

Daarom adviseren ze om de thuiswonendenbeurs als standaard in te stellen. Studenten die een uitwonendenbeurs willen, moeten dat dan actief aanpassen én hun adres invullen. Zo worden ze gedwongen stil te staan bij hun keuze.

Controles

Ook helpt het als studenten beter beseffen dat ze gecontroleerd kunnen worden. Informeer hen daar dus beter over. Daarbij waarschuwen de onderzoekers wel dat als DUO dit te vaak doet, dat als ‘vijandig en oneerlijk’ ervaren kan worden en een averechts effect heeft.

Ten slotte is het volgens de onderzoekers belangrijk dat de studenten de hogere beurs niet meer als ‘makkelijk extra geld’ beschouwen. Dat heeft te maken met framing, stellen de onderzoekers. De uitwonendenbeurs moet niet worden gezien als een beloning, maar als een compensatie voor de extra kosten.

Tekst: HOP, Naomi Bergshoeff
Illustratie: Evie Penders

Volg ons op Instagram