Er zijn van die dingen die, als je ze eenmaal hebt gezien of gehoord, je niet meer terug kan. What is seen, cannot be unseen. What is heard, cannot be unheard. Ik word er stilaan gek van. Thuis mag ik er niet meer over praten, dus wil ik het hier even kwijt.

In talkshows en nieuwsuitzendingen worden deskundige onderzoekers gevraagd om iets te vertellen over het onderwerp waar ze verstand van hebben. Ze doen dat de laatste tijd doorgaans niet door gewoon te zeggen wat er aan de hand is, maar door een omweg te nemen.

Ik zal een voorbeeld geven. In de talkshow Eva werd de dag na de verkiezingen aan een opiniepeiler gevraagd of mensen vooral op de persoon Rob Jetten hebben gestemd, of op zijn partijprogramma. Rozemarijn Lubbe (de opiniepeiler) antwoordde: ‘Wat je ziet, is dat hij absoluut heel belangrijk is om op D66 te hebben gestemd.’

Het gaat me om dat aanloopzinnetje ‘wat je ziet’. Dat zinnetje wordt in verschillende versies door vrijwel alle experts uitgesproken. Niet: ‘De zeespiegel stijgt’, maar: ‘Wat we zien is dat de zeespiegel stijgt’. In plaats van ‘Er zijn steeds minder studentenkamers beschikbaar’, wordt er dan gezegd ‘We zien dat er steeds minder studentenkamers beschikbaar zijn.’

Ik heb eerst nog tegen mezelf gezegd dat ik me niet zo druk moet maken om zo’n kleinigheid. Maar dit wordt overal zo gezegd! Het is om gek van te worden. Ik bedoel, sluit je hier vooral voor af en doe alsof het er niet is. Het is echt niet leuk meer. Maar als je dit stukje werkelijkheid toelaat, dan zal ook jij het overal gaan horen.

Wat we zien is dat.. Je ziet dat…. We zien dat… Wat je ziet is dat… Het is een raar, fetisjistisch zinnetje. Een collectieve zenuwtic van mensen die geen idee meer hebben van wat de werkelijkheid is en zich daarom blindstaren op data. Want dat is aan de hand, denk ik. Wat ze ‘zien’ is data, maar in hun spreken lijken ze die data los te willen koppelen van de werkelijkheid. Alsof ze geen verantwoordelijkheid durven te nemen voor hun uitspraken: ‘dit kunnen “we” zien als “we” naar de data kijken, maar of het ook echt zo is… dat durf ik niet te zeggen.’

Als je het mij vraagt, dan is dit kleine bijzinnetje een symptoom van een samenleving waar data de overhand heeft genomen ten koste van kennis en wijsheid. Zeker nu die data op elk moment van de dag door AI wordt vermenigvuldigd, rondgezongen en uitgespuugd, is dat wat we vooral zien. Het gaat er niet om dat je nadenkt over wat je ziet, of dat je je afvraagt waarom de dingen zijn zoals ze zich aan ons voor lijken te doen. Dat is allemaal veel te lastig en het duurt ook veel te lang.

Misschien begrijp je nu waarom ik er gek van word en waarom ik er thuis niet meer over mag praten. Ik wens je hoe dan ook een heel fijne avond als je Eva, Pauw en De Wit, of RTL Tonight gaat kijken.