Discipline-overstijgend Opgavegericht Onderwijs, kortweg DOO, is een belangrijke speerpunt in de strategie van de HR. Inspirerend idee, vindt docent Dave van Limborgh, maar tegelijkertijd heeft hij vragen over de uitvoerbaarheid, toetsbaarheid en onderwijskundige samenhang. Op die vragen moeten we antwoord hebben om een helder onderwijsontwerp te maken, stelt hij in een ingezonden brief.

De uitgangspunten van Discipline-overstijgend Opgavegericht Onderwijs (DOO) zijn zonder twijfel inspirerend. Ze benadrukken de maatschappelijke relevantie van leren, de rol van de docent als mede-lerende en de structurele inbedding van leren in verbinding met het werkveld. Deze elementen sluiten goed aan bij eigentijdse opvattingen over betekenisvol en contextrijk onderwijs. DOO biedt daarmee een aansprekend perspectief op hoe studenten kunnen leren in relatie tot complexe maatschappelijke vraagstukken en hoe onderwijsinstellingen zich kunnen positioneren als actieve spelers in de samenleving.

Toch roept de huidige formulering van DOO vragen op wat betreft uitvoerbaarheid, toetsbaarheid en onderwijskundige samenhang. De uitgangspunten zijn op dit moment nog geen uitgewerkte onderwijsmethode: er ontbreken duidelijke kaders voor leerdoelen, werkvormen en toetsing. Daardoor is er onvoldoende zicht op de mate van constructive alignment — de samenhang tussen wat studenten moeten leren, hoe dat leren plaatsvindt en hoe het vervolgens wordt beoordeeld. Zonder deze afstemming bestaat het risico dat de beoogde leeropbrengsten niet valide of betrouwbaar kunnen worden vastgesteld.

Daarnaast blijft onduidelijk wat DOO concreet moet opleveren. Wat moeten studenten na afloop van een DOO-leertraject precies kennen en kunnen? Zolang deze vraag onbeantwoord blijft, is het moeilijk om leerdoelen te formuleren, passende werkvormen te kiezen en beoordelingscriteria te ontwikkelen. De vaagheid van de uitgangspunten vertaalt zich in de praktijk naar onzekerheid en druk bij zowel docenten als studenten.

Voor docenten betekent dit dat zij zelf richting moeten geven aan een nog onduidelijk kader. Ze worden geacht intersubjectiviteit te creëren met collega’s — consensus over wat een goede uitvoering of beoordeling is — terwijl de formele kaders daarvoor ontbreken. Studenten ervaren hierdoor onzekerheid over wat van hen wordt verwacht en hoe hun werk zal worden beoordeeld. Deze onduidelijkheid kan leiden tot frustratie, demotivatie en ongelijke leerervaringen.

Als docent voorzie ik dat deze situatie de professionele verantwoordelijkheid bemoeilijkt. Ik draag verantwoordelijkheid voor het leerproces en het welzijn van studenten, maar de methode geeft vooralsnog onvoldoende houvast om richting, structuur en rechtvaardigheid te waarborgen. Dit vraagt dat ik zelf duidelijkheid moet scheppen, leerdoelen expliciteer en criteria formuleer om studenten adequaat te begeleiden en feedback te geven. Daarmee schuift de methodologische verantwoordelijkheid feitelijk van het curriculum naar de individuele docent — een verschuiving die de consistentie en betrouwbaarheid van het onderwijs onder druk zet.

Hoewel de bedoeling van DOO waardevol en toekomstgericht is, schuilt de uitdaging in de operationele vertaling. Om de potentie van DOO daadwerkelijk te realiseren, is het noodzakelijk de uitgangspunten te vertalen naar een concreet onderwijsontwerp: met expliciete leerdoelen, toetsbare competenties, herkenbare werkvormen en transparante beoordelingscriteria. Alleen dan ontstaat de noodzakelijke samenhang tussen visie en praktijk. Zo kan DOO uitgroeien van een inspirerend concept tot een robuuste en uitvoerbare onderwijsmethode die studenten, docenten en instellingen houvast biedt.

Het benadrukken dat het hier om een experiment gaat, kan ertoe leiden dat opleidingen onder zachte dwang worden aangemoedigd om een start te maken met deze onderwijsvernieuwing. Kritische vragen en kanttekeningen kunnen vooraf worden weggewuifd of gebagatelliseerd, omdat het immers om een pilot zou gaan. Maar ook bij een experiment blijven dezelfde vragen overeind:

– Welk probleem lost DOO op?
– Hoe, door wie en op welke wijze wordt er geëvalueerd?
– In welke mate voldoet het evaluatieproces aan de rechtvaardigheidseisen?
– In welke mate voldoet DOO aan de eisen van constructive alignment en wordt er gebruikgemaakt van wetenschappelijke (didactische) inzichten?

De bovenstaande vragen kunnen voor het experiment als kader dienen om een rechtvaardige uitspraak te doen over de beoogde opbrengsten en effectiviteit van de DOO-methode.

Tekst: Dave van Limborgh
Beeld: Demian Janssen