Wat jij uit deze les moet halen? Dat je die vraag nooit meer moet stellen!
21 May 2025
‘Wat wil je hier leren?’ Het is leuk dat de ijverige studenten op deze vraag kunnen laten zien hoe slim ze al zijn. Maar denk je nou echt dat de docent iedereen op z’n wenken kan bedienen?
Wie weleens een workshop of een cursus bijwoont, kent het. Voordat je goed en wel bent gaan zitten, confronteert de cursusgever je met de onvermijdelijke vraag: ‘Wat hoop je in deze cursus/workshop te leren?’ Of: ‘Wat hoop je uit deze middag te halen?’ en ‘Wanneer is de cursus voor jou geslaagd?’
Niet zelden mag je dan je telefoon uit je tas vissen, want er is een Kahoot of een Mentimeter (modern! blended!) klaargezet, waarop je je slimme antwoorden mag invullen, zodat je medecursisten meteen kunnen meelezen.
De suggestie wordt gewekt dat de cursusgever op basis van al die verschillende verwachtingen, behoeften en leervragen een aantal goedgekozen aanpassingen van de workshop of de cursus gaat doen, zodat we allemaal op onze individuele wenken bediend worden. Iedereen maximaal tevreden.
Maar we begrijpen allemaal dat dit onmogelijk is. De cursusgever heeft een powerpoint voorbereid met soms nog een ‘activerende werkvorm’ en heeft toch al de grootste moeite om het allemaal binnen de tijd voor elkaar te krijgen. Laat staan dat er nog mentale ruimte is om in te gaan op allerlei individuele leerbehoeften.
En ondertussen zijn we een kwartier verder, want iedereen moet z’n verwachting natuurlijk ook nog toelichten, Mentimeter of niet. Het ergste zijn de deelnemers die eigenlijk al precies weten waar de workshop over gaat. Zij hebben natuurlijk – tot groot genoegen van de cursusgever – de slimste leervragen en etaleren hun kennis rijkelijk.
Mijn primaire reactie? ‘Vertel me nou gewoon wat je me wilt vertellen, dan komen mijn vragen vanzelf wel!’ Omwille van de sfeer hou ik die meestal voor me.
Het hebben van een bruikbare leervraag impliceert dat je al behoorlijk wat over het cursusonderwerp weet. Dat je al bewust onbekwaam bent. Want je herkent je kennishiaten al en hebt tijd gehad om er eens goed op te kauwen.
Ook in het hoger onderwijs trappen we geregeld in deze valkuil. Er bestaan hele onderwijsconcepten die uitgaan van individuele leerbehoeften van studenten. Maar ook op kleinere schaal willen we een les nogal eens beginnen met een Mentimeter waarop studenten hun leervragen moeten invullen. Kennelijk leren we weinig van ons eigen ongemak wanneer die vraag aan onszelf gesteld wordt. Want weinig zo demotiverend als starten aan een workshop of les met een gevoel van onvermogen: ik heb geen echte leervraag… dat kan natuurlijk nooit goed wezen!
Het vragen naar een leervraag is overigens wat anders dan het vragen naar voorkennis. Dat kan juist een heel nuttig instrument zijn om als docent te kunnen bepalen of je wat meer of wat minder tijd aan een onderwerp moet besteden. En of je misschien toch net nog even een stapje terug moet zetten.
En ja, om motiverend te zijn moet je aansluiten bij de beleving, het niveau en de voorkennis van je studenten of deelnemers. Dus probeer daar dan zo goed mogelijk achter te komen; vraag wat er al bekend is, vraag wat deelnemers al met je onderwerp te maken hebben gehad, vraag wat het onderwerp bij ze losmaakt, desnoods.
Stel deelnemers die nog nooit met je onderwerp te maken hebben gehad vooral op hun gemak. Geeft niks, vertrouw erop dat je slimme vragen wel komen op het moment dat we ermee aan de slag gaan. Maar laten we direct stoppen met het lastigvallen van onze cursisten, studenten en leerlingen met die te vroeg gevraagde explicitering van hun leerbehoeften.
Beeld: Tania Meysembourg
Profielen is ook actief op LinkedIn. Volg ons, blijf op de hoogte en praat mee over actuele onderwerpen.
Volledig mee eens. Daar komt nog bij dat wanneer je mentimeter op deze manier gebruikt, het contraproductief werkt. je had net de aandacht van alle aanwezigen en dan laat je ze naar hun telefoon gaan. Zien ze alle mails, teamsberichten, instagrammeldingen, etc. en de aandacht voor de presentatie is weg. Mijn advies, als je mensen in een lokaal hebt, ga iets doen wat alleen met de aanwezigen en alleen in een lokaal kan.
Ja, goed punt! Bij mij zakt de moed me ook in de schoenen als ik moet beginnen met nadenken over de vraag wat ik hoop te leren. Eerlijk gezegd doe ik het zelf ook weleens hoor, vooral als ik zelf als docent niet zo goed weet waar ik het beste moet beginnen met mijn les.
Het is vaak de verkeerde vraag inderdaad. Maar ik heb een keer een workshop van een stemcoach gedaan en die vroeg aan het begin wat we zouden willen kunnen met onze stem. Een vergelijkbare vraag, maar in die context werkte het wel goed. Misschien vooral omdat dat een heel persoonlijke vraag was.
Absoluut waar Mark, je zit direct ongemakkelijk na zo’n vraag. Zit je eigenlijk wel bij de goede les als de rest andere leerdoelen dan jij opgehoest of opgestotterd heeft. Leuk dat je kritisch schrijft over goed onderwijs, mag best meer gebeuren!
Heel herkenbaar beschreven. En ook het ongemak inderdaad, dat we zo weer een kwartier verder zijn, zonder dat het iets heeft opgeleverd. Dit sluit aan bij een recent onderzoek van Rick Ikkersheim van de HU naar studiesucces. In zijn tussentijdse bevindingen benoemt hij, dat we vaak te hoge verwachtingen hebben van de emotionele en cognitieve betrokkenheid van studenten, en te lage verwachtingen van gedragsmatige betrokkenheid. Zo’n inventarisatie van leervragen aan het begin van een cursus of workshop doet typisch een beroep op de cognitieve betrokkenheid van studenten en die zitten daar vaak helemaal (nog) niet op te wachten.
Ik snap de frustratie die uit je betoog spreekt. De leegte die soms voelbaar is als je studenten vraagt “wat wil je leren?”, en het antwoord is stilzwijgen of “gewoon dit vak halen”. Toch denk ik dat je in je pleidooi het kind met het badwater weggooit.
De vraag “wat wil je leren?” is niet bedoeld als kennistoets of als overdracht van volledige verantwoordelijkheid. In haar beste vorm is het een uitnodiging tot gesprek. Tot verbinding. Tot betekenisgeving. En juist die betekenis is essentieel in een tijd waarin veel studenten worstelen met motivatie, oriëntatie en onzekerheid.
In Dat doe je toch niet alleen?! Van zelfregulerend leren naar samen reguleren (Boom, 2025), dat ik samen met Derk Bransen schreef, laten we zien dat het reguleren van leren altijd een sociaal proces is. Studenten kunnen hun leerproces pas effectief sturen als ze daarin ondersteund worden. Niet door ze los te laten, maar door hen te begeleiden. Niet door keuzes volledig bij hen te leggen, maar door ruimte te creëren om die keuzes samen te verkennen. Dat proces noemen we coregulatie .
De vraag “wat wil je leren?” is dus niet verkeerd, maar wordt vaak verkeerd geplaatst. Niet als losse, vrijblijvende openingsvraag zonder context, maar als startpunt voor een begeleid proces waarin richting ontstaat. Studenten hoeven het antwoord niet al te weten. Maar ze verdienen wel de ruimte om het te onderzoeken, samen met anderen, binnen een betekenisvolle leeromgeving .
Gooi de vraag dus niet weg. Herformuleer haar. Geef haar bedding. Zet haar in als onderdeel van een gesprek waarin je als docent niet enkel zender bent, maar ook medereiziger. Niet omdat studenten het zelf moeten weten, maar omdat ze leren om het gaandeweg te ontdekken. Blijf de vraag dus vooral wél stellen, maar zorg ervoor dat het antwoord niet uit een vacuüm hoeft te ontstaan.