Hogeschooldocenten zijn op allerlei manieren bezig AI een plek te geven in hun werk. Docent Valerie van den Eng-Brethouwer maakte een toolkit waarmee generatieve AI studenten helpt om beter te worden in zelfregulerend leren. En ja, er is een schaduwkant: ‘Men zegt weleens: leren moet pijn doen. GenAI kan die pijn wegnemen. Je krijgt een antwoord, maar begrijp je het ook?’

‘GenAI heeft ons verrast’, valt lerarenopleider economie Valerie van den Eng-Brethouwer met de deur in huis. ‘Het was er ineens en we hebben ons er niet op voor kunnen bereiden. Soms vergelijken mensen het weleens met de mobiele telefoon of internet, maar die ontwikkeling ging veel meer geleidelijk.’

GenAI op waarde schatten

Volgens de docent is het zaak om niet aan symptoombestrijding te doen, maar GenAI op waarde te schatten. ‘Vergelijk het met de elektrische fiets. Die kun je gebruiken om harder mee te gaan of om verder mee te rijden. Je kunt GenAI gebruiken voor een snel antwoord, maar ook om nieuwe ideeën op te doen en daarmee jezelf verder te ontwikkelen.’ Dat is ook het idee achter de toolkit Zelfregulerend Leren in een wereld met GenAI die Van den Eng-Brethouwer ontwikkelde. Het begon naar eigen zeggen als een hobbyproject dat uiteindelijk flink uit de hand liep.

De lerarenopleider houdt zich sinds ongeveer een jaar bezig met zelfregulerende didactiek en onderzocht welke ondersteunende rol GenAI daarbij kan spelen. Ze volgde een leergang zelfregulerend leren en wilde de knowhow die ze daarbij had opgedaan met de rest van de Hogeschool Rotterdam delen. ‘Als je kennis niet kwijt kan, gaat die verloren’, legt ze uit. ‘Ik ben gek op gamificatie en werkvormen die je klassikaal kan doen. Voor de toolkit zelfregulerend leren begon ik met verzamelen en testen van werkvormen; welke kun je gebruiken om zelfregulerend leren te versterken? Vervolgens ben ik GenAI daarin gaan embedden en heb ik er organisch steeds meer informatie aan toegevoegd.’

Actief de regie nemen

Zelfregulerend leren is het proces waarbij je actief de regie neemt over je eigen leren. Dit wordt opgedeeld in vier gebieden: motivatie (hoe krijg ik mijzelf tot leren), cognitie (hoe leer ik), gedrag (onder welke omstandigheden leer ik) en metacognitie (hoe denk ik over mijn leren en stuur ik dit bewust).

GenAI kan een leerstrategie versterken, maar ook uithollen, zegt Van den Eng-Brethouwer: ‘Het antwoord van AI kan een startpunt zijn om zelf aan de gang te gaan. Bijvoorbeeld door je een denkrichting op te sturen als je niet weet waar je moet beginnen. Of door een berekening tot de kern terug te brengen, zodat je het wel snapt als het kleiner is gemaakt. Natuurlijk is er ook een schaduwkant. Men zegt weleens: leren moet pijn doen. GenAI kan die pijn wegnemen. Je krijgt een antwoord, maar begrijp je het ook? In mijn beleving leer je nog steeds het meest door zelf aan de slag te gaan. Natuurlijk kun je een poster laten maken door AI, maar hoe verbonden voel je je met het product als je het zelf niet hebt gemaakt?’

‘Het blijft een robot die antwoorden geef. Ik zou nog steeds boeken erop naslaan’

Er wordt weleens gezegd dat je alleen GenAI moet gebruiken als je zelf expert bent op het vraagonderwerp. Volgens Van den Eng-Brethouwer zit daar wel een kern van waarheid in. GenAI is volgens haar namelijk zo humaan ontworpen dat je het graag voor waarheid aanneemt. ‘Maar het blijft een robot die antwoorden geeft’, legt ze uit. ‘Ik zou nog steeds boeken erop naslaan, maar het kan de snelheid van werken wel enorm verhogen. Je kunt veel sneller schakelen, iets maken en daarop feedback krijgen.’

Naast de rol die GenAI in het leerproces van de studenten kan spelen, heeft het ook de hele manier van onderwijs geven onder een vergrootglas gelegd. Volgens Van den Eng-Brethouwer is dat zeker geen nadeel. ‘GenAI legt de weeffouten van ons onderwijs bloot, waardoor we het grondig moeten herzien. Veel toetsvormen zijn immers niet meer geschikt. We moeten ons meer afvragen wat we nu eigenlijk willen en daarmee terug naar de tekentafel. We worden gedwongen om keuzes te maken. Dat kan een enorm voordeel zijn, want als je GenAI echt goed kunt implementeren en gebruiken, kom je verder dan wie dan ook.’ 

Toolkit kan helpen

De toolkit die Van den Eng-Brethouwer ontwikkelde is in eerste instantie gemaakt voor docenten, om hun lessen ermee te verrijken. ‘Studenten kunnen vooral de kaarten bekijken. Het is een proces dat ze samen met de leraren moeten doormaken, denk ik. Hoe kun je bijvoorbeeld een flinke hoeveelheid studiemateriaal behapbaar maken? Hoe krijg je structuur in je leerschema, als je door de bomen het bos niet meer ziet? Daar kan deze toolkit je bijvoorbeeld bij helpen.’

‘Hoe krijg je structuur in je leerschema, als je door de bomen het bos niet meer ziet? Daar kan deze toolkit je bijvoorbeeld bij helpen.’

Van den Eng-Brethouwer is niet bang dat het onderwijs echt drastisch zal veranderen en haar baan, bijvoorbeeld, in de toekomst zal verdwijnen door de onstuitbare opmars van GenAI. ‘Empathisch vermogen en contact met studenten zijn een elementair onderdeel van het onderwijs. Kennisoverdracht zal veranderen, maar de rol van de leraar blijft ook in de toekomst belangrijk. Het wordt meer begeleiden met interactieve werkvormen en samen praten over de leerstof. Kennisverwerking zal, denk ik, altijd in een lokaal plaats blijven vinden. We moeten nu nadenken wat we echt belangrijk vinden en wat we met ons onderwijs in combinatie met GenAI willen. We moeten vooral oppassen voor verlamming, want stilstaan is geen optie.’

Tekst: John den Braber
Foto: Edith van Gameren

Volg ons op Instagram