Als je een paar jaar werkt bij een grote organisatie zoals Hogeschool Rotterdam en een klein beetje oplet, dan gaan je dingen opvallen aan de manier waarop mensen met elkaar samenwerken, welke veranderingen er worden ingezet en welke veranderingen een positief resultaat hebben. En welke verandertrajecten helemaal geen positief resultaat hebben gehad, maar waar vervolgens wel van wordt gezegd dat het project heus heel succesvol was.

En de taal valt natuurlijk op. Alle gehypete terminologie die een poosje op ieders lippen bestorven ligt alsof het de normaalste zaak van de wereld is en dan weer net zo snel plaatsmaakt voor de volgende cyclus van wensdenken in de semantische hel waar we met zijn allen inmiddels in zijn beland.

Ik noem even wat van die woorden uit de meest recente beleids- en vergaderstukken die mijn brein heeft moeten verwerken: Discipline-overstijgend Opgavegericht Onderwijs (alles moet DOO: DOO or Die), transprofessioneel samenwerken, transdisciplinair samenwerken, learning communities, leerreis, flexibilisering, co-creatie, student-as-partner en leerateliers. Dat komt allemaal bovenop nog onverwerkte herinneringen aan 21st century skills, communities of practice, just-in-time onderwijs en ontwikkelateliers.

Natuurlijk zijn dit bijna allemaal nuttige begrippen als ze op de juiste manier gehanteerd worden op het juiste moment, om de juiste redenen en door de juiste mensen (die met kennis van zaken). Maar anders zijn het holle begrippen die door inhoudsloosheid en eindeloze herhaling een zweem van intellectuele en praktische richting lijken te veronderstellen, maar in werkelijkheid teleurstelling en frustratie tot gevolg hebben.

De leegte van die begrippen maakt dat je er van alles in kunt stoppen. Het doet me denken aan een metafoor voor een bepaald type organisatie die ik ooit eens hoorde – ik weet niet meer van wie – van een ‘vuilnisbakorganisatie’. Dat is een organisatie waar, net als in alle organisaties, problemen spelen. Praktische problemen, problemen in de samenwerking, problemen met de kwaliteit van producten, noem maar op. Er is altijd wel iets. Die problemen liggen als hoopjes metaforisch afval op de grond. En af en toe veegt iemand zo’n hoopje op en stopt het in een vuilnisbak.

Probleem opgelost, zou je zeggen. Maar niet in de vuilnisbakkenorganisatie, want daar blijft die bak gewoon staan. Er is niet gepraat over wat er nu precies aan de hand is en hoe het probleem echt aangepakt zou kunnen worden. Er verandert eigenlijk niets. Het probleem heeft alleen even een ander plekje gekregen, in een bakje. Ik denk dat de lege onderwijshype-begrippen zich er prima voor lenen om als zo’n vuilnisbak te fungeren. Even lijkt het alsof dingen echt gaan veranderen. Er wordt druk geveegd (veel gepraat vooral) maar als het stof is neergedaald, zijn de problemen er nog steeds, maar nu omgeven met nieuwe woorden om dat feit mee te kunnen ontkennen.

Op een gegeven moment staan er overal vuilnisbakken en eens in de zoveel tijd wordt er een heel grote container binnengereden waar die op hun beurt in worden gekieperd. Zelfde principe, grotere schaal. Dat heet dan een reorganisatie.

Als er veel veranderactiviteit is waarbij er bijna achteloos met interessant klinkende termen wordt gesmeten, maar je nooit echt helder krijgt wat die verandering nou eigenlijk concreet gaat opleveren, dan is er een goede kans dat je je in zo’n vuilnisbakkocratie bevindt. Helemaal als je ziet dat de concrete problemen die je een paar jaar geleden al zag, er nog steeds liggen.