In de vakantie ben ik anderhalve week in Marokko geweest. Wat een mooi land is dat! Ik vond het een bijzondere ervaring, omdat Marokko een heel andere cultuur heeft dan die waarin ik ben opgegroeid.

Op dag 1 wist ik niet hoe ik me hoorde te gedragen, maar gaandeweg raakte ik meer vertrouwd. Het lukte me aan het einde van de reis aardig goed om me in het verkeer van Marokko te bewegen, je leert een paar woorden en je raakt gewend aan de meest openbare omgangsvormen. Maar toch blijf je als toerist aan de oppervlakte hangen en begrijp je nog veel dingen niet.

Dit is de ervaring van erbuiten staan. Ik was slechts een tijdelijke bezoeker. Thuis weet ik meestal wat ik moet doen, wat ik moet zeggen en hoe ik me moet gedragen. Thuis denk ik te weten wie ik ben. Maar in Marokko was ik een stuntelaar zonder houvast. Ik kreeg de rol van toerist aangewezen en ik maakte me die rol met verve eigen. Maar als je dan weer eens op die unieke plek off the beaten track staat samen met dertien andere toeristen, dan weet je weer dat het maar een rol is. Het geeft wat houvast, maar houd je ook op afstand.

Ik vermoed dat mijn eigen cultuur me het komende jaar ook steeds minder houvast zal gaan geven. Alles schuift. Wat normaal en gebruikelijk leek, verandert. Ik heb met verbijstering het nieuws gevolgd over de inval van de VS in Venezuela en van de vrouw die door een ICE-agent werd doodgeschoten.

De manier waarop de waarheid wordt verdraaid doet me denken aan boeken als The Handmaid’s Tale en 1984. Vertrouwen op je eigen gedachten – en sterker nog: je eigen zintuigen – wordt ontmoedigd. Je moet geloven wat anderen zeggen dat je moet geloven. En de Nederlandse overheid gaat er gewillig in mee. Pragmatisch. ‘Ook in een democratie vallen er weleens doden’, zei minister Van Weel. Hij rekende er verder op dat het rechtssysteem zijn werk wel zal doen.

Ik ben heel benieuwd hoe Hogeschool Rotterdam zich zal gaan verhouden tot deze ontwikkelingen. Met de kernwaarde “verantwoordelijkheid” geven we aan dat we verantwoordelijkheid nemen voor studenten en voor de samenleving. Dat we die vooruit willen helpen. De vraag is natuurlijk – en die vraag wordt steeds prangender – wat “vooruit” betekent in een wereld waarin het recht van de sterkste steeds meer voorop komt te staan en de waarheid wordt verdraaid en opgedrongen. Hebben we daar een eigen antwoord op, of bewegen we pragmatisch mee, want wat moet je anders en het zal wel loslopen?

Wie zijn we nog als alles begint te schuiven?