Een paar jaar geleden had ik een bijzondere ervaring in een filosofieles. Ik wilde het idee van mimetisch verlangen en het zondebokmechanisme van René Girard uitleggen aan mijn klas. In de film Mean Girls uit 2004 kun je mooi zien hoe mimetisch verlangen werkt. en daarom wilde ik een aantal scenes laten zien in de klas. Ik vroeg wie de film al kende en tot mijn opperste verbazing kende iedereen hem!

Er werd druk en opgewonden gepraat. Iedereen in de klas was op slag wakker en gefocust. Hele scenes werden naverteld en alle namen uit de film passeerden de revue: Cady, Regina, Aaron, Janis. Ik wist eigenlijk niet wat ik meemaakte. Ik dacht een aardig voorbeeld te hebben bij een best ingewikkelde theorie, met een film die uitkwam toen de meeste van deze studenten nog niet eens op de basisschool zaten. Blijk ik per ongeluk een soort verborgen, ondergrondse bron te hebben aangeboord. Alsof er een glitch in de matrix zat en ik even een blik achter de schermen kon werpen. Er bleek een hele realiteit te bestaan buiten mijn medeweten om – het voelde bijna als een complot.

Maar wat een fijn complot, want het werd natuurlijk een heel leuke les. Het werd ineens heel makkelijk om de theorie uit te leggen en waar die niet helemaal aansloot op de film werden er serieus kritische vragen gesteld en werd het een levendige discussie. Als deze klas studenten nu horen dat de levensvisie van mensen zoals JD Vance en Peter Thiel is gebaseerd op het werk van René Girard, dan denken zij meteen aan Cady Heron en The Plastics. En dan weten ze hopelijk ook dat deze mannen mimetisch verlangen en het zondebokmechanisme helemaal verkeerd hebben begrepen.

Mimetisch verlangen betekent dat we verlangen naar wat andere mensen verlangen. We willen iets, niet omdat het zo goed bij ons past of omdat we het zo hard nodig hebben, maar omdat we zien dat andere mensen het willen. In Mean Girls gaat het over een jongen, of over wie het populairst is en hoe je je moet gedragen om dat te bereiken. Daarom verandert Cady in de loop van het verhaal van een wat sullige nerd in een ‘Plastic’ queen bee (ik ga er nu van uit dat iedereen de film heeft gezien en anders moet je ‘m zeker gaan kijken!).

Maar er kan er maar eentje zijn die het object van verlangen krijgt en daarom ontstaan er spanning, conflict en drama. Om die spanning op te heffen wordt er een zondebok aangewezen die uit de groep gegooid wordt. In de film is dat Regina, de originele queen bee. Zo keert de vrede terug en begint de cyclus van verlangen weer opnieuw (aan het einde van de film dient de nieuwe lichting ‘Plastics’ zich al aan).

De tech bro’s denken deze dynamiek te kunnen doorbreken door gewoon oppermachtig te worden en elke competitie uit te schakelen. Ze willen als het ware de eeuwige, onaantastbare queen bee worden. Dat is het spel dat we kunnen aanschouwen als we naar deze mensen en hun miljardeninvesteringen kijken.

En dat is – als je het mij vraagt – wat maakt dat we zo gehypnotiseerd zijn geraakt door AI. Niet omdat we het nodig hebben, of omdat het bij ons past, maar omdat andere mensen ernaar verlangen. We willen het, omdat andere mensen het willen. En ook hier zullen we de aloude weg der boosdoeners bewandelen, zoals Girard het noemde: spanning, conflict en drama en uiteindelijk moet iemand ervoor boeten.

Maar ik wilde eigenlijk vooral terugkijken op een heel fijne les. Soms komen dingen wél mooi bij elkaar.

Volg ons op Instagram