Social workers krijgen in hun beroep te maken met grote dilemma’s: je beslist over het leven van mensen. Bijvoorbeeld als professional in de jeugdbescherming, waar het je taak is de veiligheid en ontwikkeling van kinderen en jongeren te waarborgen, ook als ze over de schreef gaan. Hoe maak je daarin de juiste keuzes?

De 19-jarige Mario (niet zijn echte naam) werd door de politie aangehouden met een geladen vuurwapen. Vuurwapenbezit, luidde de aanklacht, en daarnaast bleek hij voorbereidingen te treffen voor een ontploffing of brandstichting. Een ‘klus’ die hij voor de verdiensten had aangenomen in een Telegram-groep, en die hem een tweede aanklacht opleverde.

Twee standpunten

De casus ‘Mario’, een jeugdige cliënt van Jeugdbescherming Rotterdam Rijnmond, vormt het oefenmateriaal voor een debat van derde- en vierdejaars studenten social work. Het debat gaat over de vraag: moet Mario als jeugdige of als volwassene bestraft worden? Het is georganiseerd door het Kenniscentrum Talentontwikkeling, de opleiding social work en Jeugdbescherming Rotterdam Rijnmond, waaronder ook de jeudreclassering valt.

Jeugdreclasseerder Rosanne brengt de casus in. Zij was destijds een van de mensen die moest adviseren of Mario volgens het jeugdstrafrecht of volwassenenstrafrecht bestraft moest worden: voor jongvolwassenen tot 23 jaar mag daarin een keuze worden gemaakt. Die keuze moeten de aankomende social workers in de bijeenkomst gaan maken, of beter gezegd: bepleiten.

Na een debattraining en met de casusbeschrijving van Mario op zak – met informatie over zijn psychische gesteldheid, ontwikkeling, achtergrond en een eerder delict – hebben twee teams hun standpunt voorbereid. Team 1 heeft ‘random’ de opdracht gekregen voor het jeugdstrafrecht te pleiten, team 2 moet de toehoorders ervan overtuigen dat Mario als volwassene bestraft moet worden.

‘Nog geen behandeling gehad’

Team 1 mag aftrappen. In de casus hebben ze gelezen dat na een vorig veroordeling en voorwaardelijke jeugddetentie, de hulpverlening en begeleiding nooit van start heeft kunnen gaan doordat Mario ziek werd. Bovendien is hij qua ontwikkeling niet helemaal op zijn kalenderleeftijd. ‘De behandeling is vastgelopen, is het dan rechtvaardig om iemand als volwassene te berechten?’, vragen de teamleden aan team 2.

‘Stel je voor dat je je kinderen op bed hebt gelegd, en in de buurt gaat een bom af’, begint een van de studenten in team 2. De ernst van het delict en de impact ervan op een buurt laten zij zwaar wegen. ‘Acties hebben consequenties’, stellen ze. De relatief milde straffen voor jeugdigen zorgen er voor dat criminele bendes graag gebruikmaken van jongeren, een ongewenst effect. Bovendien heeft Mario hardere grenzen nodig dan dat zijn ouders kunnen bieden, constateren ze uit de casusbeschrijving.

‘Verhoogd recidivegevaar’

De teams bestoken elkaar met argumenten en ervaringen. ‘Mijn broertje heeft in dezelfde situatie gezeten’, vertelt een van de debaters, ‘en dankzij toepassing van jeugdrecht en goede begeleiding gaat het nu heel goed met hem. Als hij in een volwassenen-PI was opgesloten was het misschien heel anders gelopen.’ Mario heeft zijn kans gehad, argumenteert team 2. ‘Hij heeft al eerder een zwaar delict gepleegd en ging weer in de fout. Wij zijn zeker niet tegen een behandeling, maar zien ook een verhoogd recidivegevaar.’

Uiteindelijk volgt een slotpleidooi van beide teams en mag de zaal meedoen. Eerder heeft het publiek – studenten, docenten, onderzoekers, ervaringsdeskundige jongeren en het werkveld – de casus ook al onderling besproken in groepjes. Naast de jeugdreclasseerder hebben Jolande uit Beijerse, hoogleraar justitiële jeugdinterventies, en gedragswetenschapper Evelien Vlassenrood van Jeugdbescherming Rotterdam Rijnmond hun kennis gedeeld.

‘Het voordeel van de twijfel’

Het publiek mag een winnaar van het debat uitroepen – dat wordt met een kleine voorsprong team 1 – en haar eigen mening geven over de toepassing van het juiste recht en welke factoren in zo’n beslissing moeten meewegen. Het overgrote deel van hen kiest voor jeugdstrafrecht; de ontwikkeling van de jongere weegt daarbij voor hen het zwaarst.

Het is slechts één voorbeeld uit een werkveld vol dilemma’s, waar voor aankomende social workers veel van valt te leren. ‘Dat is het voordeel van de twijfel’, vat lector Carlos van Kan het samen. ‘Dat je even pauzeert, even vertraagt en je afvraagt: wat is in deze context, voor deze jongere van belang? Er zijn altijd meerdere belangen en meerdere perspectieven. Dat is het hart van jullie professionaliteit, dat jullie in heel complexe situaties een oordeel kunnen vellen.’

Tekst: Edith van Gameren
Foto: Netty Nobel

Volg ons op Instagram