Larissa van der Knaap, onderzoeker bij Kenniscentrum Business Innovation, onderzocht hoe gemeente Schiedam ondernemers kan stimuleren hun erfafscheidingen te vergroenen. Ze won er de Steenbreker Award mee. ‘Veel ondernemers willen best bijdragen aan een betere toekomst, maar ze weten niet goed hoe te beginnen.’

‘We zetten onszelf, zeker in de westerse wereld, nog vaak boven de natuur en boven dieren, terwijl we onderdeel zijn van hetzelfde ecosysteem. We zijn afhankelijk van schone lucht en schoon water. Toch houden we bij de inrichting van onze omgeving weinig rekening met de natuur en daarmee ook minder met onszelf. Ik wil me inzetten voor een toekomst voor ons allemaal en daarmee bedoel ik dus niet alleen de mens.

‘Ik wil me inzetten voor een toekomst voor ons allemaal en daarmee bedoel ik dus niet alleen de mens.’

‘Met duurzaamheid houd ik me al langer bezig, ook in mijn werk als onderzoeker. Wat ik steeds merkte, is dat bewustwording alleen vaak niet voldoende is om mensen in beweging te krijgen. Heel veel mensen weten dat we vervuilen en dat het anders moet. Toch komen ze niet voldoende in beweging.

‘Gedragsverandering is lastig. Ik wilde beter begrijpen wat daarachter zit. Daarom heb ik de afgelopen twee jaar naast mijn werk de deeltijdmaster klimaatpsychologie en gedrag gevolgd. Die heeft me veel inzicht gegeven in wat mensen tegenhoudt om klimaatvriendelijke keuzes te maken. Voor mijn afstudeeronderzoek kon ik dat heel concreet onderzoeken op het Schiedamse deel van de Spaanse Polder en de ’s-Gravelandsepolder.

‘Ik ben begonnen bij de natuur. Wat speelt er in dit gebied en wat is er nodig? Met een ecologische quickscan hebben we gekeken welke dieren er leven, wat zij nodig hebben en hoe de ecologische verbindingen tussen de verschillende groene gebieden lopen. Net zoals wij wegen nodig hebben om ergens te komen, heeft de natuur ook verbindingen nodig. Van noord naar zuid waren twee goede verbindingen vanuit Midden-Delfland richting de stad. Maar je wil ook het Beatrixpark aan de westkant en de Schie aan de oostkant daarmee verbinden.

‘Juist bij de bedrijfspanden stokten die verbindingen. Zo kwamen we uit bij de erfafscheidingen: de randen van de bedrijfsterreinen. Daar stonden vooral hekken en stenen, met af en toe wat groen. Door die verbindingen te versterken, konden we de grootste ecologische impact realiseren.

‘Het is mooi als mensen gaan zien dat hun eigen stukje grond onderdeel is van een groter geheel.’

‘Vervolgens ben ik met ondernemers in gesprek gegaan. Waarom vergroenen ze die randen nog niet? Wat houdt ze tegen? Uit de diepte-interviews bleek dat veel ondernemers best willen bijdragen aan een betere toekomst, alleen weten ze niet goed waar ze moeten beginnen. Welke planten moet je kiezen? Wat past op jouw terrein? Die onzekerheid en keuzestress kunnen al genoeg zijn om niets te doen.

‘Daarnaast waren er vragen over regelgeving. Veel ondernemers hebben daar met erfpacht te maken en het gebied is in ontwikkeling. Wat mag er dan wel en niet? Ook dat remt af. De sociale norm speelt ook mee. Ondernemers kijken naar hun buren. Als niemand vergroent, ben je minder geneigd het zelf wel te doen. De ondernemers die ik sprak, zagen het belang van vergroening gelukkig wel, maar om verschillende redenen. De een wil bijdragen aan een betere planeet. De ander wil vooral dat zijn bedrijf en het terrein er aantrekkelijker uitzien. Ze willen ook dat het netjes blijft.

‘Tijdens de gesprekken merkte ik dat uitleg hielp. Toen ik vertelde hoe ecologische verbindingen werken en wat hun erfafscheiding daarin kan betekenen, werd het veel concreter. Sommige ondernemers stonden daar niet eerder bij stil. Het is mooi als mensen gaan zien dat hun eigen stukje grond onderdeel is van een groter geheel.

‘Samen met een stadsecoloog van gemeente Schiedam en een groenbeheerder van gemeente Vlaardingen heb ik verschillende plantenmixen samengesteld. We keken naar wat past in het gebied en wat de aanwezige dieren zoals egels, wezels en spechten nodig hebben. Maar we keken ook naar klimaatbestendigheid. Sommige inheemse bomen hebben het moeilijk door het veranderende klimaat. Daar moet je nu al rekening mee houden. De mix moest dus weerbaar zijn, bijdragen aan de natuur én ook interessant en mooi zijn voor de ondernemers. Groen helpt bovendien tegen hittestress en wateroverlast. Daarmee draagt het ook bij aan een toekomstbestendig bedrijventerrein.

‘Om de stap makkelijker te maken, hebben we ondernemers laten zien hoe hun terrein eruit zou kunnen zien. Op foto’s die zij zelf aanleverden, hebben we met AI-toepassingen de verschillende plantenmixen zichtbaar gemaakt. Daarna zijn we met de groenpartner op locatie gaan kijken wat er mogelijk was. Daar kwam een passende offerte uit en via een subsidie vanuit de Regio Deal kunnen we ondernemers ook financieel tegemoetkomen. Op die manier proberen we zoveel mogelijk drempels weg te nemen.

‘Als je ziet hoeveel groen kan betekenen voor natuur, gezondheid en geluk, wil je toch dat we daar veel meer ruimte voor maken?’

‘De aanplant moet grotendeels nog gebeuren. Het plantseizoen is begonnen, maar door de warme oktobermaand is de planning iets opgeschoven. Natuurlijk duurt het zeker een paar jaar voordat alles is gegroeid. Toch maakt een grijs hek of een mooie border al een wereld van verschil.

‘Op 1 oktober werd tijdens de Nationale Groendag van Stichting Steenbreek bekend dat het project de Steenbreker Award had gewonnen. Dat was een grote verrassing. Voor de zomer wist ik al dat ik genomineerd was en had ik een gesprek met de jury gehad, maar winnen is toch iets anders. Ik ben heel dankbaar voor die erkenning. Het onderzoek krijgt daardoor meer aandacht en we kunnen de aanpak verder delen. Bij de prijs horen ook tweehonderd planten. Daar zoeken we nog een geschikte locatie voor op het bedrijventerrein in Schiedam. Uiteraard ben ik superblij en heel trots op wat we hebben bereikt.

‘In mijn eigen leven denk ik ook bewust na over de keuzes die ik maak. Daarnaast ga ik graag met mensen in mijn omgeving in gesprek. Vanuit verbinding, zonder iemand verwijten te maken. Uiteindelijk maakt iedereen zijn eigen keuzes. Met onderzoek hoop ik ook anderen in beweging te brengen.

‘Mijn master is nu afgerond, maar ik ga zeker met dit thema verder. Ik praat met verschillende partners over een vervolg rond biodiversiteit in de stedelijke omgeving. Als je ziet hoeveel groen kan betekenen voor natuur, gezondheid en geluk, wil je toch dat we daar veel meer ruimte voor maken?’

Tekst en foto: Sanne van der Most