‘This guy doesn’t sugarcoat it’, zegt een Ierse studente als de donderpreek van Kees Klomp, voormalig lector Betekeniseconomie aan de HR en tegenwoordig verbonden aan Hogeschool Windesheim, tien minuten bezig is. De HR ontvangt deze week een tiental studenten van lerarenopleidingen uit Ierland en België in het kader van een Europees uitwisselingsproject over de biobased economy.

In de uitwisselingsweek zoeken studenten ‘praktische oplossingen’ voor ingewikkelde vraagstukken over duurzaamheid, legt Karin Kreijkes, docent aan de lerarenopleiding economie uit. Ook studenten uit de lerarenopleiding biologie en aardrijkskunde haken aan. ‘Zo leren we van elkaar.’ De hele week worden biobased projecten aangedaan in Rotterdam, Schiedam en Delft. Woensdag bezoeken ze bijvoorbeeld Blue City, in het voormalige zwembad Tropicana.

De aarde gaat naar de knoppen

Zeker het eerste deel van Klomps’ verhaal – de aarde gaat naar de knoppen en we staan erbij en kijken ernaar – stemt weinig hoopvol. We leven in een tijdperk waarin de consequenties van klimaatverandering volop ontkend worden, terwijl de effecten inmiddels duidelijk zichtbaar zijn, houdt hij zijn publiek voor.

‘Het hele economische systeem zoals wij dat kennen zal verbrijzelen’, zegt Klomp in het geschiedenislokaal aan het Museumpark waar aan de muren historische Nederlandse verkiezingsposters prijken. Eén daarvan is – ironisch genoeg – van de ‘Vrijzinnig-Democratische Bond’ met hun leus ‘Houdt koers!’

‘We zullen fundamenteel anders moeten kijken naar de manier waarop onze samenleving en planeet is ingericht.’

De kale feiten van Klomp spreken voor zich. Geen enkele bank koerst af op het streven van een net zero CO2-uitstoot en slechts vier procent van de grootste internationale bedrijven voldoen aan de VN-eisen om klimaatverandering tegen te gaan. 57 bedrijven zijn goed voor 80 procent van de mondiale CO2-uitstoot.

Toch wil hij geen ‘negatief verhaal’ prediken. Wat is er dan wél nodig, vraagt een student vertwijfeld. ‘Een revolutie zou wel het nodige oplossen’, zegt Klomp droogjes. Een panklare oplossing heeft hij niet, maar hij wil vooral ogen openen van studenten. ‘We zullen fundamenteel anders moeten kijken naar de manier waarop onze samenleving en planeet is ingericht.’

Probleem globaal aanpakken

Als individueel burger minder of geen vlees meer eten en niet meer vliegen is een nobel streven maar een druppel op de gloeiende plaat. ‘Dus eigenlijk doe ik het voor niks?’, vraagt een studente een beteuterd. ‘Alle beetjes helpen. Maar als mensheid moeten we ’t probleem globaal aanpakken.’ Daarin gaat het ook om rechtvaardigheid: ‘Nederland stoot relatief veel CO2 uit maar zal, in vergelijking met andere landen, relatief weinig consequenties ondervinden van klimaatverandering.’

De gerechtigheid is intergenerationeel: de vorige generaties ‘hebben hun taak verzuimd’ om klimaatverandering tegen te gaan terwijl de volgende generaties er juist debet aan zijn.

‘Alles is terug te brengen op onze economie: It’s the economy, stupid.’

Klomp ‘kan niet toveren’ en is hier zoals gezegd niet met een panklaar antwoord op de problematiek. Tegelijkertijd ziet hij ‘lichtpuntjes’. ‘Het probleem zit ‘m in het systeem. Alles is terug te brengen op onze economie: It’s the economy, stupid.’ Het is juist diezelfde economie die ons kan redden.

Want we zijn ‘gehersenspoeld’ door de ‘neoklassieke economie’ die (bijna) overal onderwezen wordt. Er zijn namelijk ook andere economische systemen die wél oog hebben voor milieu en ecologie. ‘Natuur en dieren hebben óók een waarde, maar die is niet in harde euro’s uit te drukken.’ Klomp: ‘De economie bestaat alleen in onze hoofden. Als je naar de aarde kijkt en uitzoomt zie je alleen ecologie en geen economische stelsels die we zelf bedacht hebben.’

Geen hooivorken

In het economische systeem draait het om efficiëntie en geld verdienen. ‘Bedrijven zouden opgericht moeten worden om problemen op te lossen in plaats van geld te verdienen. Kijk naar de ocean clean-ups.’

De ‘echte revolutie’ betekent niet de straat op gaan met hooivorken, maar dat wij mensen onszelf weer zien als onderdeel van de natuur. ‘Dat vind ik jammer’, mijmert een student, ‘ik zou graag achter de rijken aangaan’.

‘Klimaatverandering vraagt erom dat wij ons afvragen: wat kan ik zelf doen?’

Een zekere angst voor de toekomst die voor ons ligt maant tot actie, zegt Klomp. ‘Dwang werkt niet. Klimaatverandering vraagt erom dat wij ons afvragen: wat kan ik zelf doen? Be part of the issue instead of only seeing it.’

Als voorbeeld trekt hij een reep Tony’s Chocolonely tevoorschijn – zowel de Ieren als de Belgen kennen het maar wisten niet dat het bedrijf Nederlands is. ‘Het is een toonvoorbeeld voor de toekomst: breed gewaardeerd onder werknemers én consumenten, “future proof”, goede chocolade én een impact – groot of klein.’

‘Be the change’

‘If you wanna change something, be the change’ is het motto dat een Belgische student mee naar huis neemt. ‘Ik wist niet dat we als docent zoveel impact zouden hebben’, zegt een Nederlandse medestudent. ‘Het wordt ons aangeleerd om zo neutraal mogelijk onderwijs te geven, maar als docent moet je ook zaadjes planten in de hoofden van leerlingen.’ Een ander voegt toe: ‘Docenten zijn óók mensen met passies en interesses. Dat mag je best tonen.’

Als docent nemen we veel dingen ‘for granted’, zegt een Ierse studente. ‘We brengen zes uur per dag met leerlingen door. We moeten ze niet alleen basisvaardigheden meegeven maar juist critical thinking. Over – bijvoorbeeld – het klimaat. Alle problemen in de wereld zijn uiteindelijk met elkaar verbonden. Dus iedereen kan een verschil maken, stapje voor stapje, maar samen is dat een gróót verschil.’

‘Iedere revolutie begint met een kleine revolutionair’

Het systeem werkt niet altijd mee, mijmert een Belgische studente. Zij wilde lesmateriaal digitaal aanbieden: dat scheelt papier, geld en inkt. Dat mocht niet: voor de Belgische onderwijsinspectie is een ‘fysiek exemplaar’ noodzakelijk. ‘Iedere revolutie begint met een kleine revolutionair’, zegt Klomp. ‘De stapjes die je neemt zijn soms erg klein.’

Tekst: Rutger de Quay
Foto’s: Karin Kreijkes

Volg ons op Instagram