Laaggeletterdheid is nog altijd een probleem in Nederland. Wat het extra lastig maakt is dat het vaak overgedragen wordt naar de volgende generatie: als ouders moeite hebben met taal, dan krijgen kinderen thuis minder taal mee. Thuis in Taal probeert kansengelijkheid te vergroten door vanuit kinderopvang en basisonderwijs samen te werken met ouders aan de taalontwikkeling van kinderen.

‘Toen ik hier in 2011 mee aan de slag ging, was het nog een onbekend probleem’, zegt lector Martine van der Pluijm, ‘dat er een soort vicieuze cirkel bestaat van laaggeletterdheid.’ Als lector Samenwerken aan een Taalrijke Omgeving voor Jonge Kinderen probeert ze sindsdien een brug te slaan tussen school en thuis, op het gebied van taal. ‘Ik verwachtte dat basisscholen hier al mee bezig zouden zijn, maar dat was niet zo. Sterker nog, het was voor professionals moeilijk om op dit gebied met ouders samen te werken.’

Haalbaar en laagdrempelig

Voor haar promotieonderzoek begon Van der Pluijm te onderzoeken hoe kinderen thuis taal ontwikkelen, omdat die kennis nodig is voor een goede samenwerking tussen onderwijs en ouders. Ze begon klein met het ontwikkelen van een aanpak, gericht op alle ouders (dus niet alleen op laaggeletterden), met een lage drempel voor de ouders met de minste voorkennis en met de pedagogisch professionals afgestemd op haalbaarheid. ‘Want je kunt wel iets moois verzinnen, maar als het voor leerkrachten of ouders niet haalbaar is, gebeurt het niet’.

‘Taalontwikkeling is de sleutel om de wereld te ontdekken en school goed te doorlopen’

De kern van de aanpak was om de ouders wekelijks een keer in de klas te krijgen voor een ouder-kindactiviteit waarin er interactie is. Dat gebeurt in de taal die thuis gesproken wordt, want het is geen verkapte Nederlandse les. Het gaat erom dat kinderen in de meest taalgevoelige leeftijd – grofweg van de peuterspeelzaal tot en met groep 3 – gestimuleerd worden actief te praten en dus taal te gebruiken. Juist het zelf praten helpt kinderen taal te ontwikkelen, ook als dat gebeurt in een andere taal dan het Nederlands. ‘Taalontwikkeling is de sleutel om de wereld te ontdekken en school goed te doorlopen’, zegt Van der Pluijm over het belang daarvan.

Tekenen en verhalen vertellen

Hozan Khalid, afgestudeerd als social worker en nu werkzaam bij Thuis in Taal, is dagelijks met de professionalisering van pedagogisch professionals bezig; na haar opleiding is ze bij het onderzoeksteam gaan werken om de aanpak Thuis in Taal te implementeren. ‘Zo’n ouder-kindactiviteit kan bijvoorbeeld zijn om te praten over de vakantie’, legt ze uit. ‘Een leerkracht waar ik stage liep liet bijvoorbeeld eerst het kind vertellen wat het in de vakantie wilde doen, terwijl de ouder daar een tekening van maakte. Daarna werden de rollen omgedraaid. Of de professional leest aan alle kinderen en ouders een deel van een verhaal voor, waarna ieder ouder-kindpaar samen gaat bedenken hoe het verhaal verdergaat.’

Op die manier hebben ouder en kind plezier en krijgen én de taalontwikkeling én het zelfvertrouwen een boost, legt ze uit. Dat komt bijvoorbeeld ook de belangrijke communicatie tussen ouder en leerkracht ten goede. ‘Een mooi succesmomentje was dat een moeder die voorheen nog geen hallo durfde te zeggen, uit zichzelf iets deelde met een leerkracht over een bezoekje aan een kinderboerderij.’

Tijdens haar afstudeerstage keek ze mee met een leerkracht waar de ouder-kindactiviteiten heel goed liepen, om de succesfactoren te kunnen toepassen in een voorschoolse situatie waarin de taalaanpak juist niet van de grond kwam. ‘Er was bij de peutergroep een soort handelingsverlegenheid naar ouders die niet-Nederlandstalig waren. Dan gaat het eerst vooral over hoe je als leerkracht een relatie opbouwt met de ouders en hen laat merken dat je hun thuistaal waardeert.’

Verdiepen in de taalomgeving thuis

De aanpak Thuis in Taal bestaat uit zeven stappen en de eerste ervan is om de taalomgeving thuis te leren kennen. Daarnaar doet het lectoraat van Martine van der Pluijm nu vervolgonderzoek. Het betekent bijvoorbeeld dat professionals zich verdiepen in de interactie tussen ouders en kind en hun thuistaal leren kennen. Bij voorkeur komen ze bij de kinderen thuis en zien hoe ze de omgeving, voorwerpen of dagelijkse routines kunnen gebruiken om de communicatie te ondersteunen, zoals hoe het koken gaat, wat er gegeten wordt of met welk speelgoed kinderen spelen. Dat vergt wel de nodige investering in tijd: ‘Het lerarentekort maakt dat niet makkelijker’, beaamt Van der Pluijm. Thuis in Taal werkt veel met social workers die bij gezinnen thuiskomen.

‘De kinderen zijn maar zo’n tien procent van de tijd op school, dus als we investeren in de ouders en de thuissituatie, krijgt de leerkracht het uiteindelijk makkelijker.’

Op veel (voor)scholen wordt echt gezocht naar hoe de samenwerking met ouders vorm te geven , ziet Khalid, dus wil ze vooral daar aan de slag. ‘Thuis in Taal vraagt een beetje andere mindset. Zo was er een leerkracht die ermee aan de slag wilde maar haar directeur zei: “Je hebt het al zo druk.” Maar de kinderen zijn maar zo’n tien procent van de tijd op school, dus als we investeren in de ouders en de thuissituatie, krijgt de leerkracht het uiteindelijk makkelijker. Vaak denken leerkrachten dat ze grote activiteiten moeten organiseren, maar het kan zo simpel zijn als een kwartiertje een gesprek voeren met elkaar.’

‘Elke school kan de aanpak implementeren op een manier die past bij hun praktijk’, zegt Van der Pluijm. ‘Daarna kun je het verdiepen.’ Het is een cyclische werkwijze waarin onderzoek en praktijk elkaar steeds weer verder helpen. ‘Het hele idee van Thuis in Taal is professionals te ondersteunen als ze zoeken naar manieren om samen te werken met ouders, en ook om ze te laten ontdekken hoe betekenisvol dat is.’

Tekst: Edith van Gameren
Foto’s: Levien Willemse, Sanne van der Most