Het onderwijs en onderzoek moet meer bijdragen aan de toekomstige welvaart van Nederland, vindt het kabinet. Dat blijkt uit een vorige week gepubliceerde ‘talentstrategie’. Studenten vrezen dat de vrije studiekeuze in gevaar komt.

‘Talent is schaars en dat zal de aankomende jaren zo blijven’, schrijft het kabinet in een brief aan de Tweede Kamer over de nieuwe ‘talentstrategie’.

Door de vergrijzing moeten minder mensen al het werk doen, is de analyse. Bovendien is er een mismatch tussen ‘gevraagde en beschikbare vaardigheden’ op de arbeidsmarkt. Het staat er niet letterlijk, maar het kabinet bedoelt zo ongeveer: er zijn te veel economen en te weinig verpleegkundigen.

Het onderwijs moet hier iets aan doen, vindt het kabinet. Er moeten voldoende vakmensen zijn voor publieke voorzieningen zoals de kinderopvang, de zorg en de woningbouw – en ook het lerarentekort blijft een probleem.

Maatregelen

Maar wat moet er dan gebeuren? Het kabinet voorziet een heel pakket aan maatregelen voor de arbeidsmarkt, het onderwijs, de belastingen en internationalisering. Dat pakket moet in overleg met allerlei partijen in de samenleving tot stand komen.

Het kabinet wil in elk geval onderwijs, onderzoek en innovatie in vier domeinen versterken die cruciaal worden geacht voor de toekomst van Nederland: digitalisering & AI, veiligheid & weerbaarheid, energie- & klimaattechnologie en life sciences & biotechnologie.

In het mbo, hbo en wo ‘willen we de instroom in opleidingen voor de cruciale opgaven verhogen’, aldus de bewindslieden van Onderwijs, Economische Zaken en Sociale Zaken, die onder de brief staan. ‘Hiervoor zijn keuzes en samenhang in het opleidingsaanbod nodig.’

Vrije studiekeuze

Concreter wordt het niet, maar studenten zien de bui al hangen: wil het kabinet soms de vrije studiekeuze inperken? De Landelijke Studentenvakbond maakt zich zorgen: als studenten een studie gaan doen die niet bij hen past, dan vallen ze waarschijnlijk uit en dat is zonde. ‘De markt mag niet bepalen welke studie je gaat doen, dat doet de student zelf’, zegt voorzitter Evy Kras.

Zoiets zegt het Interstedelijk Studenten Overleg ook. 'Studenten verdienen de ruimte om te kiezen waar hun hart ligt, juist dan profiteren zowel zijzelf als de samenleving daarvan', reageert bestuurslid Floor Dekkers. 'Het zou zonde zijn als studenten door een gebrek aan intrinsieke motivatie later hun beroep weer verlaten.'

Ook vakbond CNV Jongeren heeft kritiek: het kabinet moet zich niet met de studiekeuze bemoeien, maar de arbeidsomstandigheden verbeteren in sectoren als de zorg, het onderwijs en de techniek. Dan zul je zien dat jongeren daar graag gaan werken.

Intentieverklaring

Een welwillender geluid klinkt bij de koepels van basisscholen, middelbare scholen, mbo-instellingen, hogescholen en universiteiten. Zij verspreiden vandaag een gezamenlijke ‘intentieverklaring’. Daarin staat onder meer dat het mbo, hbo en wo de instroom in bepaalde opleidingen willen verhogen, al blijft nog in het midden hoe ze dat willen doen.

Ook willen ze graag meer ruimte voor omscholing en bijscholing van werkenden. 'Erkenning van de cruciale rol van mbo, hbo en wo hierbij is essentieel', vinden ze. Het is de vraag of die erkenning er komt: deze week hield het kabinet nog de boot af in een brief over een ‘leven lang ontwikkelen’. Voorlopig komt er geen extra geld beschikbaar.

Internationaal

En de buitenlandse studenten, waarmee Nederland tekorten op de arbeidsmarkt zou kunnen opvangen? Hogescholen en universiteiten hebben vorig jaar ‘zelfregie-afspraken’ gemaakt om de internationalisering in goede banen te leiden. Ze werven vooral internationale studenten in sectoren en regio’s die prioriteit krijgen en minder in de rest, hebben ze beloofd.

Verder gaan de onderwijsinstellingen de Nederlandse taalvaardigheid van internationale studenten versterken, zodat ze na diplomering vaker in Nederland blijven, onderstrepen ze in de intentieverklaring.

Het zal het kabinet als muziek in de oren klinken. 'We maken keuzes en trekken gericht internationale kennis en kunde aan', staat in de strategie.

154 miljoen euro

Alles bij elkaar is er voor het hoger onderwijs 154 miljoen euro per jaar beschikbaar voor deze talentstrategie – hoe die ook wordt uitgewerkt.

Tekst: HOP, Bas Belleman
Foto: Jeroen van der Meyde