Als het over AI gaat, probeer ik zoveel mogelijk de touwtjes in eigen hand te houden. Voordat de volgende innovatiegolf over me heen slaat, probeer ik afstand te houden en ruimte voor mezelf te scheppen om te kunnen blijven nadenken over wat ik wil behouden. Welk vermogen, welke kennis, welke moeite, welke absurditeit wil ik niet verliezen, omdat die voor mij waardevol is?

Ik ben daar best realistisch in, vind ik zelf. De mate waarin ik het voor het zeggen heb over mezelf is beperkt. Dat weet ik. We zijn als mensen veel afhankelijker van elkaar dan we misschien willen toegeven. Dus als bijna iedereen van de een op de andere dag chatbots gaat gebruiken op initiatief van Big Tech, dan heeft dat ook invloed op mij. Ik kan dan nog wel verzet bieden om enige ruimte te behouden voor mezelf (wat dat dan ook precies moge zijn), maar veel is het niet. Begin 2023 heb ik één keer een vraag gesteld aan een LLM (Large Language Model, red.). De hele ervaring vond ik zó vervreemdend absurd en het antwoord dat ik kreeg was zó belachelijk, dat ik sindsdien nooit meer een LLM heb aangeraakt.

Maar wat probeer ik nou eigenlijk te behouden? AI wordt volgens mij vaak gebruikt als een shortcut. Als je studeert, dan kun je bijvoorbeeld het hele denkproces overslaan, want AI geeft je snel het juiste antwoord (dat is de gedachte althans). Maar het is juist dat denkproces dat ik waardevol vind. Ik wil dat denkproces graag zien bij studenten en bij mijn collega’s. Het maakt dat ik de redenering van iemand kan volgen en daardoor beter begrijp waarom iemand iets vindt of doet. Dat betekent niet dat dat denkproces altijd helemaal logisch is, of dat de uitkomst ervan altijd correct is. Verre van dat!

Er zitten altijd aannames, tegenstrijdigheden, emoties en impasses in. Maar dat is precies wat menselijke interactie zo interessant maakt. Die hobbels en gaten in de weg zorgen ervoor dat we iets te bespreken hebben met elkaar. Een denkproces is de uitdrukking van een innerlijk leven dat mede gevormd wordt doordat we het met elkaar delen.

Dat denkproces overslaan is dan misschien wel efficiënt, maar je verliest er ook heel wat mee. Teveel als je het mij vraagt. Daar zou het wat vaker over mogen gaan als het over AI gaat: wat verliezen we als we dit gebruiken?

En we moeten ook breder kijken dan alleen AI, want de tendens om moeizame maar noodzakelijke processen over te slaan is overal te zien: van het afschaffen van bemenste kassa’s in de supermarkt – zodat je niet meer in de rij hoeft te staan – tot het flexibiliseren en personaliseren van onderwijs, zodat je op de ‘reis’ naar je diploma zo min mogelijk moeilijke dingen hoeft te doen.

Het klinkt allemaal zo logisch en redelijk in onze tijd, maar misschien is dat alleen maar omdat we geen zin meer hebben in de moeite die het kost om mens te zijn.