Dit jaar ben ik als docent-onderzoeker verbonden aan het lectoraat Stem van kinderen in de pleegzorg. Het doel van dat lectoraat is onderzoeken hoe wij – volwassenen, opvoeders, professionals, bestuurders – beter kunnen gaan luisteren naar kinderen die in een pleeggezin opgroeien.

Als je het nieuws de afgelopen week hebt gevolgd, dan weet je dat we dat nu niet zo goed doen als Nederlandse samenleving. Deze kinderen worden onvoldoende gehoord, zegt de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Er is te weinig tijd en ruimte voor echt, betekenisvol contact. We hebben het blijkbaar te druk met andere zaken, of misschien zijn we de kunst van het aandachtig luisteren inmiddels gewoon verloren.

Ik hoop dat natuurlijk niet, maar ik denk wel dat onze samenleving maar weinig waarde hecht aan stilstaan, vertragen, het langzame proces van goed luisteren. Vorige week gaf ik een filosofieles over de prestatiesamenleving. We bekeken in de klas een paar fragmenten uit de documentaire Alles wat we wilden uit 2018 over succesvolle, mooie twintigers die gelukkig zouden moeten zijn (vonden ze zelf), maar die – integendeel – depressief, verslaafd en angstig waren. Ze waren zó vrij dat ze alles konden doen wat ze wilden. Maar als alles kan, dan weet je op een gegeven moment niet meer wát je wilt.

Dat is de wereld waarin we nu leven. Een wereld waarin rust en inactiviteit alleen nog bedoeld zijn om je op te laden voor het ‘echte’, productieve werk (ik verwijs hier naar filosoof Byung-Chul Han). Een wereld waarin mensen zich voelen alsof ze omhoog aan het rennen zijn op een roltrap die naar beneden gaat, aldus socioloog Hartmut Rosa. Hard werken om op dezelfde plek te blijven en in ieder geval niet achter te lopen!!

Dit is niet wat we wilden, maar toch worden we er voortdurend toe aangezet. Door onze omgeving, maar ook door onszelf want de boodschap dat we nooit stil mogen gaan staan, hebben we goed geïnternaliseerd. Dat we onszelf via flexibele, persoonlijke leerreizen een leven lang moeten ontwikkelen is gemeengoed. Het is zeker mooi dat de hogeschool aandacht geeft aan studentenwelzijn, maar diezelfde hogeschool zet de snelheid van de mallemolen zelf ook gewoon op standje 10.

Enkele weken geleden woonde ik een personeelsbijeenkomst bij in het Atrium op locatie Museumpark. Op die rumoerige, onrustige plek mochten we van gedachten wisselen over de identiteit van onze opleiding en over kernwaarden zoals menswaardigheid, aandachtige betrokkenheid, respect voor autonomie en sociale rechtvaardigheid. Wij leiden bij social work immers die pleegzorgwerkers op die zich er straks serieus voor gaan inzetten dat de stem van kinderen wordt gehoord!

Maar het Atrium is ook de plek waar we van de ene na de andere bezuinigingsronde op de hoogte worden gesteld, of van de aankomende reorganisatie naar kennisdomeinen, of van al het andere dat nog moet gaan veranderen.

En daar zag ik bij zo’n bijeenkomst ineens dat er naast het grote scherm 4 grote blokken staan met daarop levensgroot de woorden: #hard work pays off. Dat is precies de oproep om productief te blijven met de vage belofte dat het dan uiteindelijk allemaal goedkomt. Straks wordt het beter, straks wordt het efficiënter, straks komt er weer tijd, straks komt er weer ruimte. Maar tot het zover is, nog even de kiezen op elkaar en blijven lachen!

De toekomst waarvan wij zogenaamd de makers zijn, is een toekomst die steeds wordt aangekondigd, maar die nooit lijkt te arriveren. De toekomst is als de wortel die je wordt voorgehouden, zodat je blijft rennen. Maar in deze tijd van crisis en snelle, ongerichte pogingen tot verandering, zouden we juist eens moeten stoppen met rennen en druk doen, zodat we de stem van onszelf en die van anderen beter kunnen horen.