Afgelopen week gooide Geert Wilders, leider van de grootste partij, een politieke bom in de Tweede Kamer: binnen enkele weken moeten de grenzen dicht voor asielzoekers, alle Syriërs teruggestuurd en asielzoekerscentra gesloten. Gebeurt dat niet, dan dreigt de PVV het kabinet te verlaten. Misschien wordt dat dan de eerste verkiezingsbelofte die Wilders daadwerkelijk waarmaakt. Komen we er dan nog genadig vanaf?

Met zijn tienpuntenplan regeert de papieren werkelijkheid. Maatregelen die suggereren dat asielzoekers hier verwend worden, terwijl het in werkelijkheid vooral draait om versobering en uitsluiting. Zelf koken, zelf zorgkosten betalen, geen gratis taxirit naar het ziekenhuis, geen luxe matrassen, geen uitstapjes – alles om te laten zien: je bent hier niet welkom. En ondertussen viert symboolpolitiek hoogtij; als er al een motie wordt aangenomen, wordt er feestgevierd over iets marginaals, alsof er echt iets bereikt is.

En statushouders? Die mogen hun onderdak voortaan maar regelen bij familie of landgenoten, als ze die al hebben. Want woningen zijn natuurlijk voorbehouden aan ‘ons eigen volk’. Uitsluiting en schaarste als uitgangspunt – dat is het nieuwe beleid.

Over ‘eigen volk eerst’ gesproken; het deed me denken aan Tim ’S Jongers’ boek Armoede uitgelegd aan mensen met geld (2024). Ook daar draait politiek om beleid van hoogopgeleiden dat vooral uitgaat van wantrouwen en controle, en waarin hulp aan kwetsbaren tot een minimum wordt beperkt. Terwijl juist vertrouwen, menselijkheid en het centraal stellen van echte behoeften nodig zijn. Of het nu om armoede of asiel gaat: de menselijke waardigheid raakt steeds verder uit zicht door het hardnekkige frame dat kwetsbaren profiteren van het systeem. We zouden toch inmiddels geleerd hebben van de toeslagenaffaire?

Marjolein Faber benadrukt ondertussen dat asielzoekers vooral hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen. Maar net als bij armoede ligt hier een hardnekkig misverstand aan ten grondslag: het idee dat het allemaal je eigen schuld is. Alsof armoede of je land ontvluchten het resultaat is van verkeerde keuzes, in plaats van pech, afkomst, gezondheid, stress of simpelweg gebrek aan kansen. Van de mensen met de minste middelen verwachten we de grootste zelfredzaamheid.

Als het om kinderen gaat, klinkt het ineens anders. Dan roepen we massaal: ‘Geen kind mag zich minder voelen!’ Er zijn talloze stichtingen die zorgen voor gratis sportlessen, schoolspullen en kleding, zodat kinderen niet buiten de boot vallen. Naar kinderen in armoede kijken we als onschuldige slachtoffers – hun armoede is niet hun eigen schuld. Maar voor hun ouders, en voor immigranten, geldt dat oordeel niet: zij moeten hun eigen boontjes doppen. Kinderarmoede is ouderarmoede, maar die nuance verdwijnt in het debat.

Waar ligt de eindstreep van deze versobering en ontmenselijking? Ik weet het niet. Maar laten we hopen dat de PVV binnenkort in elk geval één belofte waarmaakt (zie inleiding!).

Volg ons op Instagram