Docenten bij de lerarenopleidingen maatschappijleer en geschiedenis vinden schrijfvaardigheid belangrijk. Maar als ze studenten om een essay of werkstuk vragen is de kans groot dat ze hulp inschakelen van een AI-tool. Moet er anders worden getoetst? Profielen vroeg drie docenten hoe ze hun toetsing AI-proof maken.

Guido Goijens, docent bij de lerarenopleiding geschiedenis, vertelt over een cursus die studenten met AI vrij makkelijk kunnen ‘hacken’. Het gaat om een ‘synthese’ die ze moeten schrijven over hoe leerlingen zich kunnen inleven in een historisch persoon. ‘Dat is natuurlijk makkelijk met AI te doen. Dit jaar hebben we gekeken hoe dat anders kan, terwijl ze wel nog steeds schrijven. Want ik vind lees- en schrijfvaardigheid belangrijk.’

Hij laat studenten nu ter plekke, binnen een gecontroleerde omgeving (Ans, in combinatie met Schoolyear*) schrijven. ‘In de cursus behandelen we de te gebruiken teksten en oefenen we met schrijven, in de toets moeten ze dan hun synthese schrijven over de vraag: Hoe stimuleer je dat leerlingen zich kunnen inleven in historische personen? Ze controleren vervolgens of een werkvorm, die ze nog niet eerder hebben gezien, daaraan voldoet.’

‘Op papier, met pen en met open vragen’

Chris van Dijke van de lerarenopleiding maatschappijleer zegt wat ‘afwachtend’ te zijn met het toetsen in een afgeschermde digitale omgeving.  ‘Je moet studenten laptops geven. Gaat dat goed? Werken de laptops? Ik geef voor een deel nog traditionele toetsen: op papier, met pen en met open vragen. Schrijf maar, dan heb je het probleem niet’.

Voor het vak Verdieping sociologie & antropologie is de toetsing wel aangepast: ‘Dat zijn nu een essay en een presentatie geworden over dezelfde stof. Bij een presentatie kun je doorvragen en komt een student niet weg met een bla-bla-verhaal. Bij dat essay weet je: dan pakken ze ChatGPT. Hoe voorkom ik dat? Hoe ga ik daar mee om? Als docent kun je de presentatie vergelijken met het essay en zien of dat vragen oproept. ’

In de cursushandleiding staat hoe de studenten van AI gebruik mogen maken. Van Dijke: ‘Als wij twijfels hebben, kunnen studenten een apart mondeling krijgen. Na twee à drie vragen heb je wel in de gaten of ze snappen wat er in hun essay staat. Maar is er een garantie? Nee’.

‘Als wij twijfels hebben, kunnen studenten een apart mondeling krijgen.’

Vooralsnog gaan Van Dijke en zijn collega dit uitproberen. ‘Misschien ga ik ook wel aan studenten vragen, als ze de punten voor het vak al binnen hebben, om eerlijk te vertellen hoe ze het essay hebben gemaakt. Dat is dan in vertrouwen, ik wil het gewoon weten voor later.’

AI verbieden heeft geen zin, denkt Van Dijke, en stoppen met het laten schrijven van een essay zou hij ‘verdrietig’ vinden. ‘Schrijfvaardigheid vind ik belangrijk, maatschappijleer is een talig vak. Velen gaan lesgeven in het vmbo of mbo; daar moeten ze dan leerlingen ook vragen om werkstukken te schrijven’. Een essay ter plekke in de klas laten schrijven? ‘Tja, je kunt ze niet langer dan twee à drie uur in de klas laten zitten. En dat is niet voldoende’. 

Schrijven is eigenlijk een proces van dagen

Met dat laatste is Guido Goijens het eens. ‘Onze worsteling is: je wilt de studenten in een gecontroleerde omgeving zetten, maar zonder dat ze vijf uur worden opgesloten. Het schrijven van een tekst is eigenlijk een proces van meerdere dagen. De voorbereiding mogen ze nu thuis doen, en dat kan inderdaad met AI. Be my guest…  Uiteindelijk gaat het er ook om dat ze de inhoud moeten kennen’.

Matthijs Wieldraaijer, Goijens’ collega bij geschiedenis, vindt het gebruik van ChatGPT ‘niet per se ernstig’. ‘Zolang de student de opgehaalde informatie maar altijd checkt, net zoals je dat bij Wikipedia moet doen.’ Het gebruik van AI-tools zonder restricties vindt Wieldraaijer overigens ‘geen goed idee’.

‘Het is niet te achterhalen waar een tekst vandaan komt. Dat geeft een vervelend gevoel: wat ben ik aan het nakijken?’

‘Het lastige voor de opleiding en de docent’, stelt Goijens, ‘is dat je geen poot hebt om op te staan. Examencommissies verliezen de meeste zaken op dit gebied omdat je niet of nauwelijks kunt vaststellen dat de student iets níet zelf heeft gemaakt.’ Daar word je wantrouwend van, geeft hij aan. ‘Terwijl dat niet terecht hoeft te zijn. Het is niet te achterhalen waar een tekst vandaan komt. Dat geeft een vervelend gevoel: wat ben ik aan het nakijken?’

Hoe willen we dit doen?

Goijens ziet bijvoorbeeld dat de afgelopen jaren een bepaalde toets ineens veel beter werd gemaakt. ‘Ik zag niet eerder zo’n verbeterslag. Complexe opdrachten zijn dan weer minder goed gemaakt, dat waren opdrachten die voor AI nog erg lastig waren.’

Van Dijke, Wieldraaijer en Goijens zijn voor een groot deel zelf aan het uitvogelen of en hoe ze hun toetsen moeten veranderen om te zorgen dat studenten nog wel wat leren, zoals schrijfvaardigheid. Goijens: ‘Daarbij mis ik wel een stukje sturing. Hoe willen we dit doen? Het gaat erom wat belangrijke vaardigheden zijn, die je wilt toetsen. Veel mensen zijn er over aan het nadenken maar het wordt niet centraal opgepakt. Dat zou denk ik wel goed zijn.’

Tekst: Jos van Nierop
Beeld: Demian Janssen, Darice de Cuba