Op het meest directe niveau – brandstof zelf – is al sprake van een enorme prijsstijging, maar als de oorlog in het Midden Oosten langer duurt zal de energiecrisis overal voelbaar worden. Wouter Sjoerdsma, energiecoördinator van de HR, is voorzichtig optimistisch over de impact op de energierekening van de hogeschool: ‘Sinds de vorige crisis gebruiken we ongeveer dertig procent minder’.

Februari 2022 ligt nog vers in het geheugen. Rusland viel Oekraïne binnen en door deze geopolitieke aardschok vlogen de gasprijzen omhoog. ‘Op dat moment hadden we de inkoopsprijzen van ons gas grotendeels vastgelegd’, zegt Sjoerdsma. ‘Alleen was de stadswarmte, die we als HR ook veel gebruiken, gekoppeld aan de gasprijs en die ging mee omhoog. De HR ging toen richting 6,3 miljoen euro aan energiekosten op jaarbasis; daarvoor was dat in grote lijnen de helft.’

‘Hard aan het saneren geslagen’

Er werd onmiddellijk gezocht naar besparingsopties, vertelt Sjoerdsma: ‘Kunnen we de openingstijden beperken, kunnen we de temperaturen in de gebouwen aanpassen qua bandbreedte, kunnen we nog besparen op gebruik? We zijn toen heel hard aan het saneren geslagen. Hierdoor is het gebruik met ongeveer dertig procent gedaald.’

Er zijn in de tussentijd veel maatregelen genomen. Academieplein is gerenoveerd. De nieuwbouw op Kralingse Zoom is in gebruik genomen. Wijnhaven 99-105 wordt na het einde van dit jaar verlaten voor nieuwbouw op de Laan op Zuid. Museumpark Hoogbouw wordt gerenoveerd. Deze locatie krijgt – net als de nieuwbouw Kralingse Zoom en Laan op Zuid – warmte-koudeopslag. ‘Panden die energetisch minder gunstig zijn worden afgestoten en de risico’s (van energieprijsschommelingen, red.) worden daardoor kleiner’, zegt Sjoerdsma.

Stadswarmte

De prijzen voor inkoop van elektriciteit en gas liggen voor 2026 volledig vast voor de HR en voor 2027 voor meer dan tachtig procent, vertelt Sjoerdsma, dus dat verzacht de eventuele financiële klap van stijgende energieprijzen. ‘Alleen de kosten van stadverwarming kunnen de komende winter flink stijgen’, verwacht hij. ‘Gelukkig is na de vorige crisis de prijs van stadswarmte grotendeels ontkoppeld van de gasprijs door de Wet collectieve warmte. De prijzen worden hiermee stapsgewijs gebaseerd op de werkelijke kosten, waardoor ze minder sterk zullen stijgen. Daarbij bouwen we het gebruik van stadswarmte verder af, wat ook een doelstelling is van het Energiebeleid 2024-2040.’

Onder meer Rochussenstraat verbruikt veel stadswarmte, maar ook die locatie wil de HR binnen enkele jaren gaan verlaten. Stadswarmtegebruik op Museumpark zal dalen door de nieuwe, goed geïsoleerde gevel van de Hoogbouw en de warmte-koudeopslag.

RDM laatste verbruiker van gas

Het aardgasgebruik van de HR is ook gedaald doordat de Karel Doormanhof is verlaten. RDM is nu de laatste locatie die nog wordt verwarmd met aardgas en daarmee nog een hoog risico draagt voor prijsstijgingen. ‘Mede door de slechte isolatie en de lekke dakconstructie is het warmteverlies, en dus het aardgasverbruik, hoog’, legt Sjoerdsma uit. ‘De hogeschool huurt dit pand van het Havenbedrijf, dat verantwoordelijk is voor het gebouw. Ondanks vele gesprekken en ideeën heeft het Havenbedrijf tot nu toe nagelaten om concrete verduurzamingsstappen te zetten.’

De afdeling Vastgoed & Huisvesting volgt met het Energiebeleid 2024-2040 een strategisch pad, met steun van voorheen cvb-lid Wijnand van den Brink en nu Erik Boels. ‘De geopolitieke risico’s en de klimaateffecten van fossiel energiegebruik zijn al heel lang bekend’ stelt de energiecoördinator. ‘Door alle besparende maatregelen halveert ons energiegebruik vóór 2040 ten opzichte van 2019 en stapt de HR over naar vooral elektrische energie. Deze energievorm wordt in toenemende mate duurzaam opgewekt, waardoor de prijsrisico’s voor de HR en de schade aan milieu en klimaat afnemen.’ Sjoerdsma is blij dat bestuurder Erik Boels die afgelopen zomer aantrad, ook denkt ‘langs de lijnen van risico’s op lange termijn’.

Eerst investeren

Langetermijndenken is nodig, stelt hij, want om uiteindelijk de energierekening – en de risico’s – omlaag te krijgen, moet je wel eerst investeren. En dat moet je kunnen verantwoorden bij de Raad van Toezicht bijvoorbeeld, die ook tot taak heeft te checken of de HR wel verantwoord met budgetten omgaat. ‘Onze energierekening gaat onder 2,5 miljoen euro zakken’, stelt Sjoerdsma. ‘In 2019 zijn we begonnen met besparen en als we de daling tot nu toe doortrekken tot 2040, besparen we opgeteld 39 miljoen ten opzichte van de situatie waarin we “niets hadden gedaan”. Dat bedrag stijgt boven 50 miljoen als je de renovatie Museumpark en het verlaten van panden zoals Rochussenstraat meerekent. En een belangrijk effect is ook dat je minder financiële risico’s loopt. Dat we dit verhaal goed kunnen uitleggen helpt om de grotere beweging gaande te houden.’

Afdelingen van de HR zetten zich ook afzonderlijk in om besparingen te realiseren. Sjoerdsma geeft het voorbeeld van de afdeling IDT (onder meer IT-beheer): ‘Zij hebben heel veel apparaten onder beheer, onder meer 1.080 wifi acces points. Die konden niet in standby-stand. Een medewerker is erin gedoken en met een nieuwer type lukt het wel. Nu gaan ze elke dag een uur na opening uit, en een uur voor opening weer aan. Dat scheelt meer dan de helft aan energie. Collega’s krijgen de ruimte om dat te doen. Het vliegwiel draait.’

‘Energietransitie onomkeerbaar in gang’

Sjoerdsma is optimistisch over de toekomst: ‘De energietransitie is onomkeerbaar in gang gezet’, zegt hij vol vertrouwen. ‘Nu zit bijvoorbeeld nog 30 procent gas in de “elektriciteitsmix”. Maar inmiddels zit er ook 55 procent duurzame energie in. Dat kan meer dan 85 procent worden en gas – als middel om elektriciteit te produceren – valt er dan uit. De combinatie van zonnepanelen en accubatterijen wordt naar mijn inschatting de winnaar in de energielevering.’

Hij hoort de alarmbel van het Internationaal Energieagentschap IAE overigens luid en duidelijk. Afgelopen week riep het IAE mensen op hun gedrag nu al aan te passen. Sjoerdsma wil ervoor waken te optimistisch te zijn over de impact van de crisis op de HR. Stijgende energieprijzen verhogen de kosten van het dagelijks leven. Dit leidt tot inflatie en werkt uiteindelijk door in de loonkosten. Daar ligt het grootste financiële risico op langere termijn. ‘Maar ik ben in ieder geval positief over het langjarige energiebeleid van onze hogeschool en de vermindering van de risico’s die dit meebrengt. De komende jaren werken we volop verder op de ingeslagen weg!’

Tekst: Edith van Gameren
Foto: Jos van Nierop