Wij zijn er nog niet klaar voor en AI is dat ook nog niet, constateert datawetenschapper en CMI-hoofddocent Rob van der Willigen. In deze aflevering van de serie AI360, over AI op de hogeschool, maant Van der Willigen tot terughoudendheid én tot actie: bemoei je als docent vooral tegen de ontwikkelingen aan.

In de toekomst wordt het gebruik van AI net zo vanzelfsprekend als het openklappen van een laptop, denkt Rob van der Willigen. Maar zover is het nog niet. De technologie staat nog in de kinderschoenen en dat is volgens hem ook te merken aan hoe de hogeschool omgaat met de invoering ervan.

Van der Willigen vindt dat het in ons werk integreren van een nieuwe technologie die nog niet af is, voor onnodig veel kosten zorgt en ten koste gaat van de ‘menselijke maat’: ‘De menselijke maat komt vooral terug in het vermogen van docenten om kritisch te blijven, samen te werken en bewust na te denken over wanneer AI nuttig is en wanneer niet.’

Pas op de plaats

Op dit moment zijn veel mensen op de hogeschool druk met AI, maar wat zijn we eigenlijk aan het doen? Is er een plan? Wat is het doel precies? Moeten we niet eerst rustig nadenken voor we overhaast AI in ons onderwijs implementeren?

De HR zou volgens Van der Willigen meer moeten doen om docenten klaar te stomen voor de veranderingen in hun functie. En om zelf mee te kunnen draaien in een veranderende wereld: leren omgaan met AI en het ‘op een effectieve manier embedden in de organisatie zodat het van meerwaarde is’.

Van der Willigen noemt het gebruik van Copilot ter illustratie van de gehaaste invoering van AI op de HR. Verschillende Copilot-functionaliteiten zijn gedeactiveerd – terwijl er al gretig gebruik van werd gemaakt. Het gebruik van Copilot leverde privacyrisico’s op. ‘Er is van tevoren niet goed nagedacht over wat we onze medewerkers aanbieden. Er is niet goed gekeken of het veilig is en of medewerkers het wel goed gebruiken.’

‘Er is van tevoren niet goed nagedacht over wat we onze medewerkers aanbieden. Er is niet goed gekeken of het veilig is en of medewerkers het wel goed gebruiken.’

‘Docenten lopen nu ook een beetje achter de feiten aan omdat ze niet in positie gebracht worden om het onderwijs te hunnen herinrichten met kennis van zaken over AI. Eigenlijk moeten we een pas op de plaats maken en dat gesprek eerst goed aangaan met z’n allen en dan de volgende stap zetten.’ Van der Willigen is dan ook bang dat als we niet goed nadenken hoe we als hogeschool AI inzetten, dat het uiteindelijk meer tijd en geld gaat kosten.

Veranderende functie

Van de Willigen is niet tegen AI en houdt zich er zelf ook intensief mee bezig. Hij is betrokken bij de ontwikkeling van AI-hub, een samenwerking tussen de Hogeschool Rotterdam en SURF. AI-hub is een laag tussen een AI-applicatie en het onderliggende taalmodel (LLM), die ervoor zorgt dat de verwerking van data in onderwijs en onderzoek betrouwbaar, veilig en compliant gebeurt.

Hij ziet allerlei voordelen voor docenten. Bekend is dat AI kan helpen met het ontwikkelen van nieuw onderwijs, maar je zou ook kunnen denken aan AI als hulp bij gesprekken met studenten, bijvoorbeeld door docenten van tevoren een samenvatting te geven van eerdere gesprekken. Op die manier ontstaat juist meer ruimte voor persoonlijk contact. Van der Willigen: ‘AI kan de werkdruk van docenten verlagen en ze ondersteunen in hun werk, maar dan moet je het dus wel goed in de vingers hebben.’

Docenten leiden studenten op voor een werkveld dat aan het veranderen is en waarschijnlijk nog verder zal veranderen. Daarnaast zien zij ook de verschuivingen in hun eigen werkveld. ‘Dat is een paradox: hoe ga je mensen onderwijzen over dingen waar je nog geen verstand van hebt?’

Je hoeft volgens Van der Willigen als docent dan ook niet álles te weten over AI op technisch gebied, maar het helpt wel als je kennis hebt van de regels rondom kunstmatige intelligentie en privacy, en als de hogeschool een cultuur kweekt waarin opleidingen, ondersteuners en student in een context gebracht worden die hen in staat stelt AI actief, veilig en verantwoord te kunnen inzetten. ‘In die context gaat het niet om AI zómaar te omarmen, maar om aandacht voor wat mensen denken, waarnemen en besluiten. De menselijke maat blijft bepalend: door kritisch na te denken, samen te werken en op een doordachte manier met kennis en technologie om te gaan, ontstaat ruimte voor menselijk contact, vertrouwen in het onderwijs en dus ook AI.’

‘Juist in de context waarbij AI heel veel antwoorden eruit spuugt, moet je je afvragen: wat kunnen en moeten we daarmee?’

Van der Willigen ziet in het veranderende werkveld van het onderwijs, ‘klassieke dingen’ steeds belangrijker worden. Zoals samenwerken, creatief bezig zijn, kritisch denken, snappen hoe innovatie werkt en weten hoe je informatie opzoekt. ‘Juist in de context waarbij AI heel veel antwoorden eruit spuugt, moet je je afvragen: wat kunnen en moeten we daarmee?’

De docent moet daarom het gesprek aangaan met de student, zodat die bewust gaat nadenken over wanneer zijn AI-gebruik nuttig is, en wanneer het beter is om het werk zelf te doen. Dat is volgens Van der Willigen essentieel, want hij is ervan overtuigd ‘dat we op lange termijn risico’s lopen als we jonge mensen niet meenemen en niet nadenken over welke wereld we gaan afleveren’.

Ontwikkelen van AI-applicaties

Daarnaast is er volgens Van der Willigen voor docenten een belangrijke rol weggelegd in het ontwikkelen van AI-applicaties, zoals het eerdergenoemde AI-hub. Commerciële belangen van bouwers van AI-tools en applicaties kunnen ervoor zorgen dat de kwaliteit van de output van AI bij de makers niet vooropstaat. De oplossing? ‘Je moet zelf die tools en kennis opbouwen’, zegt Van der Willigen. Docenten en onderzoekers moeten worden samengebracht met IT’ers om te zorgen dat de AI-tool of applicatie zowel inhoudelijk als technisch in orde is.

‘Geef docenten vooral de gelegenheid om AI veilig uit te proberen samen met studenten.’

Van der Willigen ziet de rol van de docent veranderen, maar de docent wordt niet overbodig. Docenten zouden juist een groot aandeel moeten hebben bij het uitrollen van AI in het onderwijs: als sparringpartner voor het ontwikkelen van applicaties, als schakel tussen beleid en uitvoering en om het gesprek over AI te voeren met studenten. Geef docenten vooral de gelegenheid om AI veilig uit te proberen samen met studenten, zegt hij. Dit alles vraagt om visie en beleid.

Duidelijke kaders

De hogeschool zou volgens Van der Willigen vooral moeten faciliteren door duidelijke kaders te bieden en samen met diensten IDT (Informatievoorziening en Digitale Transformatie), RPS (Research Policy & Services) en onderwijsprofessionals te verkennen welke AI-tools daadwerkelijk waarde toevoegen. Juist het ontbreken van dergelijke kaders maakt dat er ongelukken dreigen te gebeuren. De recent opgezette DataLabs zouden zo’n kader kunnen vormen.

Tenslotte kan AI een ondersteunende component vormen voor docenten, hun werk efficiënter maken, werkdruk verminderen en zorgen dat er meer ruimte is voor de menselijke kant van hun werk. Want de menselijke maat is niet te vervangen door AI, denkt Van der Willigen. ‘Voorlopig niet.’

Tekst: Daniela Silvestri
Afbeelding: Darice de Cuba

Andere artikelen in deze reeks