| 
|
Afke Tangenbergh is hogeschooldocent bij de flexibele deeltijdopleiding Verpleegkunde. Met haar promotieonderzoek naar ernstige ziekte, verlies en rouw in het hoger onderwijs duikt ze in thema’s die vaak onbesproken blijven. Ze blogt over taboes, rafelranden, bloed, zweet en tranen.
Foto: Paul van der Blom
Here we go! We stappen in een tijdmachine en we reizen voor 60 minuten naar de middeleeuwen, naar een universiteit in de 12e of 13e eeuw. Geen Wifi, geen Brightspace, geen kantine met overpriced havercappu’s, en zeker geen gezellige studieverenigingen die skireisjes organiseren. In plaats daarvan komen we aan in Bologna, Parijs of Oxford. Ik ben echt heel benieuwd wat we gaan zien en of we ook iets kunnen leren.
Beam me up Scotty!
We komen aan in Parijs. Kortgeleden heb ik daar een middag over een van de prachtige universiteitscampussen gewandeld. Ik zag mooie oude gebouwen, weelderige tuinen met indrukwekkende beelden. Maar deze universiteit zag er in de middeleeuwen vanbinnen behoorlijk anders uit dan vandaag.
Natuurlijk waren daar geen afgezaagde PowerPointpresentaties, interactieve projecten en leerwerkplaatsen. In plaats daarvan bestond het onderwijs voornamelijk uit lange, droge lezingen in het Latijn. En dan de studenten, dat waren jonge mannen uit de elite, want ja, inclusiviteit was nog eeuwen ver weg. De studenten zaten in tochtige, slecht verlichte ruimtes en schreven driftig mee in hun perkamenten collegeblok; gekras van ganzenveren in plaats van geratel op laptops.
Romantisch is het wel, maar een terugkeer naar middeleeuwse studiemethodes zou niet echt een vooruitgang zijn. Misschien alleen een droomscenario voor moderne nostalgici die vinden dat alles vroeger beter was, inclusief de pest en het ontbreken van stromend water. Maar goed, als we even door de rondslingerende ganzenveren en het Latijn heen kijken, valt er best wat inspiratie uit te halen. Bijvoorbeeld hoe universiteiten toen echte kennisgemeenschappen waren. Studenten en docenten woonden vaak allemaal op de campus en voerden eindeloze discussies over filosofie, theologie en recht. Bij colleges werden de presentaties niet gefotografeerd maar ging het over échte gesprekken.
En dan die focus! Geen afleiding van sociale media, Teams, Zalando of exploderende mailboxen. Studeren betekende je volledig onderdompelen in de stof, zonder continue pushmeldingen van je groepsapp. Misschien kunnen we daar nog iets van leren? Even een digitale detox om écht diep in een onderwerp te duiken, zowel studenten als docenten natuurlijk. Leren was een ambacht, een kunst. Hoe vaak nemen we vandaag de dag nog echt de tijd om ergens diep in te duiken, zonder haast, zonder afleiding?
Maar oh, het uur is al bijna voorbij, we reizen weer terug naar Rotterdam, 2025. We zitten een ervaring rijker in één van de zitjes van onze mooie hogeschool, met misschien een tikkeltje meer waardering voor ons moderne hoger onderwijs. Toegegeven, we gaan de ganzenveren en het Latijn niet missen, maar de rust, de diepgang en het gezamenlijke denken? Daar kunnen we zeker iets van meenemen. En vooruit, we houden de havercappuccino’s ook.
De redactie waardeert het als je onder je eigen naam reageert.
Lees hier alle details over onze spelregels.
Leuk stuk, Afke. Helaas wordt ik een beetje weemoedig bij de zinnen “Bijvoorbeeld hoe universiteiten toen echte kennisgemeenschappen waren. Studenten en docenten woonden vaak allemaal op de campus en voerden eindeloze discussies over filosofie, theologie en recht.”
Ik kan me hier helemaal in vinden maar kijk met lede ogen naar een samenleving waarin de waarde van kennis gereduceerd is tot economische utiliteit. Waar mensen neerkijken op filosofie omdat het in hun ogen geen duidelijke materiele waarde oplevert, en de functie van recht wordt gezien als iets wat getolereerd mag worden zolang het de economie niet in de weg zit.
Hoe keer je terug naar de diepgang als die niet langer gewaardeerd wordt? Misschien erger nog, waarom zou je het doen? Als het verhaal van succes een goed salaris is met x keer per jaar reizen en je havercappu’s of wat je dan ook drinkt, en niet alleen kan je dit jezelf je hele leven vertellen maar je krijgt het continu versterkt vanuit de omgeving, wat moet je dan met een andere definitie van succes?
Hi S. Heikamp, dank voor het compliment. Ik werd er zelf ook wat weemoedig van, dat gebeurde al toen ik op de Parijse campus liep; wat een totaal andere rol had hoger onderwijs toen in onze maatschappij. En zapp 500 jaar later is hoger onderwijs voor de financiering vooral afhankelijk van de overheid en zelf van individuen binnen de politiek. Nog even en de politiek gaat ook inhoudelijk voorschrijven hoe onderwijs eruit ziet. Dat kan niet lang duren als je nagaat hoe er nu over recht en de rechtstaat gesproken wordt. Terug naar die tijd kan zeker niet, althans nu niet. Maar wie weet gaan we ooit weer een golfbeweging zien die toch weer richting de integratie van filosofie en recht in al het onderwijs laat zien.
Wat kunnen we hier zelf aan doen?