Duizenden activisten probeerden te voet, via een 48 kilometer lange vredesmars vanuit Caïro, aandacht te vragen voor de humanitaire ramp in Gaza en hulpgoederen te brengen. ‘Het zal moeten komen van de miljoenen mensen overal op de wereld die zich hier niet bij neerleggen, de leugen geen toegang geven en blijven doorgaan’, zegt een van de deelnemers in de Sinaï-woestijn.

Deze mars vormt één van de vele noodkreten om de grens bij Rafah te openen, zodat hulp Gaza kan bereiken en de internationale gemeenschap, inclusief medeplichtige overheden, ophoudt met wegkijken. Op 19 juni stuitte de mars op een Egyptische blokkade: er werd grootschalig politie- en veiligheidsapparaat ingezet, met arrestaties en deportaties van activisten tot gevolg.  

Dagelijks fiets ik op weg naar mijn werk op de route van de rode protestmarsen in Den Haag. Hier vond het grootste protest in ruim twintig jaar plaats, met meer dan 150.000 mensen, en wereldwijd gingen de afgelopen twee jaar miljoenen mensen de straat op voor Gaza. Toch bleek het voor onze politieke leiders te veel gevraagd. De rode lijn, bedoeld als symbolische actie tegen genocide, eindigt in een kloof die dwars door politiek Den Haag loopt. Het is een dagelijkse herinnering aan de machteloosheid die steeds moeilijker te verdragen is. Mensen zijn het zelf gaan doen, waar ze kunnen, maar demonstreren blijkt niet genoeg. 

In tal van boeken en opiniestukken wordt eveneens een beroep gedaan op menselijkheid en het recht op leven. Mensenrechtenorganisaties zoals Amnesty International en Save the Children doen onderzoek naar de situatie, terwijl initiatieven als Plant een Olijfboom Palestijnse boeren ondersteunen tegen landonteigening. Havenarbeiders in diverse steden weigeren wapens naar Israël te verschepen, en artsen uit tientallen landen keren waar mogelijk herhaaldelijk terug naar Gaza om onder mensonterende omstandigheden medische zorg te verlenen. 

Steeds meer mensen nemen het initiatief tot actie, terwijl tegelijkertijd het gevoel overheerst dat men tegen de bierkaai vecht. Het is immers voor iedereen zichtbaar wat er in Palestina gebeurt. Toch kiezen politici van zowel links als rechts ervoor om deze realiteit te negeren en telkens het onacceptabele te rechtvaardigen. Dit fenomeen, ook wel sanewashing genoemd, houdt in dat men doet alsof alles normaal is, terwijl dat duidelijk niet het geval is. Hierdoor ontstaat een pijnlijk contrast tussen burgers die weigeren weg te kijken en machthebbers die deze pijnlijke werkelijkheid verdraaien en ontkennen.  

Dit alles lijkt de culminatie van een ramp die zich al veel langer voltrekt. Politici laten het op meer fronten afweten als gevolg van het neoliberale denken, dat sinds de jaren negentig onze samenleving domineert en dat zich uitholt tot een ideologie waarin marktwerking en individuele concurrentie centraal staan. De overheid trekt zich terug, publieke waarden worden ondergeschikt gemaakt aan economische efficiëntie, en solidariteit maakt plaats voor eigenbelang. Burgers worden geacht zelf moreel leiderschap te tonen en in actie te komen bij ernstige mensenrechtenschendingen. 

Juist nu, terwijl we midden in humanitaire rampen als die in Gaza zitten, wordt pijnlijk duidelijk hoe beperkt en tekortschietend het huidige denken is. Wat er in Gaza gebeurt, is niet alleen een humanitaire ramp, maar ook een politieke crisis – een keiharde spiegel voor het falen van het neoliberalisme. Kijk bijvoorbeeld naar de Verenigde Staten: dat land heeft zich officieel teruggetrokken uit het Internationaal Strafhof. Waarom? Omdat het liever vasthoudt aan de eigen waarden en nationale soevereiniteit dan zich te binden aan internationale rechtspraak en samenwerking. 

En ook in Nederland zie je hetzelfde patroon. Economische belangen, internationale handel en de wens om goede relaties met bondgenoten te behouden, krijgen steevast voorrang. Zelfs als dat betekent dat we wegkijken bij ernstige mensenrechtenschendingen. Moreel leiderschap en echt ingrijpen? Dat lijkt steeds verder uit beeld te verdwijnen. 

Toch laat de kracht van al die mensen die blijven opstaan, protesteren en helpen zien dat solidariteit niet volledig is uitgehold. Misschien ligt de sleutel tot verandering niet langer bij onze leiders, maar bij onszelf—bij de miljoenen die weigeren weg te kijken en blijven opkomen voor rechtvaardigheid. Zolang er mensen zijn die de waarheid blijven benoemen en de ander niet opgeven, is er hoop dat de kloof tussen macht en menselijkheid ooit overbrugd wordt.