| 
|
Corstin Dieterich is hogeschooldocent social work en (mede-)voorzitter van de medezeggenschap van ISO. Hij heeft zo zijn eigen gedachten over wat hij ziet en hoort op school. Die deelt hij in dit blog.
Foto: Paul van der Blom
Weet waar je aan begint voordat je het onderwerp ‘de witte man en zijn privileges’ aansnijdt, zeker als je zelf een witte man bent. Het is een onderwerp waar polarisatie voor uitgevonden lijkt te zijn.
Aan de ene kant heb je mensen – vaak witte mannen – die zich hardop afvragen waar iedereen zich zo druk om maakt, die nergens wat van merken, die een beetje boos worden omdat ‘je tegenwoordig ook niks meer mag’, of die zeggen zelf gediscrimineerd te worden als je dit onderwerp aansnijdt.
Aan de andere kant heb je mensen – óók witte mannen – die vinden dat witte mannen maar eens een stapje naar achteren moeten zetten, dat ze eventjes niks moeten zeggen (want anderen zijn nu aan de beurt), dat ze juist de straat op moeten gaan om te demonstreren vóór veiligheid van vrouwen, dat ze verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun witte-man-zijn en alle misogyne en koloniale associaties die daar volgens hen bijhoren.
Ik vind dat er aan beide kanten soms rake dingen worden gezegd. Maar net zo vaak worden er ongefundeerde beweringen gedaan. Ik vind het vaag en ik zou graag wat meer helderheid willen hebben, want ik begrijp heel goed dat er iets serieus op het spel staat. Maar ik wil niet hoeven kiezen voor een van deze twee tegenpolen. Dat lijkt me niet zinvol.
Dus ik was blij toen ik zag dat er nu een documentaireserie is over de witte man. Ik heb nu twee afleveringen gezien en ik vind het mild interessant. Er komt voor mij niet heel veel nieuws voorbij en ik vind de opzet van het programma niet zo sterk.
In aflevering 1 worden witte mannen vergeleken met wolven, maar ik heb geen idee wat die vergelijking concreet voor mij betekent. En er worden een stuk of acht witte mannen met de naam Jan bij elkaar gezet die met elkaar praten over van alles en nog wat (vrouwen die zich onveilig voelen op straat door toedoen van mannen, wit privilege). In die gesprekken vertellen deze Jannen wat hun mening is en komen we erachter dat iedere witte Jan er net iets anders in staat dan de andere witte Jan. Maar de uitspraken die zij doen en het gevoel dat ze bij dit onderwerp hebben, worden niet ontleed. Ik vind dat ze daarin niet helemaal serieus worden genomen.
In de serie zijn het een paar witte mannen die hun – vaak niet onderbouwde – meningen de wereld in slingeren en daarnaast zie je dan stukjes waarin getoond wordt dat die brallerige witte mannen hun beste tijd hebben gehad (en daar behoorlijk van in de war zijn). Dit helpt mij niet verder, want het laat alleen zien dat er verschillende meningen zijn over dit onderwerp, maar dat wist ik al.
Gelukkig is er nu ook een andere serie die eigenlijk gewoon de daad bij het woord voegt en niet mannen maar vrouwen aan het woord laat. De serie is van Andere Tijden en heet Door Vrouwenogen. Natuurlijk krijg je ook in deze serie meningen te horen, maar de nadruk ligt op het laten zien van de recente Nederlandse geschiedenis zoals die door vrouwen beleefd is en herinnerd wordt.
Het gaat veel meer om ooggetuigenverslagen en feiten die voor witte mannen zoals ik veelal onzichtbaar blijven en die in deze serie uitgebreid op een rij zijn gezet. Zo gaat het over straatintimidatie, vrije seks vanaf de jaren ’60 en moederschap. Allemaal onderwerpen waar je wel een mening over kunt hebben, maar misschien moet je eerst maar eens proberen ‘door vrouwenogen’ te kijken en dan pas je boude beweringen mansplainen (of niet). Het mooie vind ik dat ik van deze serie heel veel ruimte krijg om zelf na te mogen denken en mijn mening te vormen.
Dus ga die serie bekijken, het liefst samen met je familie, je vrienden, of je klas. Bespreek daarna met elkaar hoe een samenleving eruitziet waarin mannen en vrouwen beter met elkaar omgaan en wat er nodig is om daar te komen. En probeer uit die zinloze loopgravenoorlog van overtrokken meningen te blijven, want daar komen we volgens mij niet verder mee.
De redactie waardeert het als je onder je eigen naam reageert.
Lees hier alle details over onze spelregels.
Ik begrijp de boodschap. De witte man moet een stapje terug doen. Minder praten, vooral luisteren, ruimte maken en bij voorkeur ook nog even kritisch reflecteren op zijn historische rol.
Prima. Geen probleem. Maar dan lijkt het me wel redelijk dat we het consequent aanpakken.
Want diezelfde witte mannen hebben na 1945 in groten getale hun mouwen opgestroopt. Niet met een TED Talk over hun maatschappelijke betekenis, maar gewoon met een overall aan, een broodtrommel onder de snelbinder en maandagochtend weer aan het werk.
Ze bouwden huizen, wegen, bruggen, havens, scholen, ziekenhuizen en bedrijven. Ze legden kabels en leidingen, stonden aan hoogovens, op steigers, in fabrieken en werkplaatsen en betaalden ondertussen belasting voor een verzorgingsstaat waarvan ze vaak pas op hoge leeftijd zelf serieus gebruikmaakten.
Velen deden dat vanuit een christelijk of humanistisch idee dat je niet alleen voor jezelf leeft, maar ook verantwoordelijkheid draagt voor gezin, buurt en samenleving. Dat systeem was bepaald niet volmaakt en de geschiedenis verdient geen romantisch sausje. Maar het leverde wel een samenleving op waarin steeds meer mensen kansen, rechten, onderwijs, zorg en bestaanszekerheid kregen.
En nu begrijp ik dat de witte man wat nadrukkelijk in de weg staat.
Dus vooruit. Hij doet een stapje opzij. Hij houdt zijn mond. Hij gaat op de tribune zitten.
Maar één klein praktisch verzoekje: als jullie straks de winkel overnemen, willen jullie dan wel even op de ketel letten?
De elektriciteit moet namelijk blijven werken. De dijken moeten worden onderhouden. De riolering blijft helaas weinig gevoelig voor identiteitspolitieke theorie. Bruggen eisen onderhoud, ziekenhuizen personeel, bedrijven moeten geld verdienen voordat het verdeeld kan worden en de verzorgingsstaat blijkt tot onze verbazing niet op goede bedoelingen te draaien.
Welvaart is geen natuurverschijnsel. Er groeit ‘s nachts geen infrastructuur aan bomen en de schatkist wordt niet iedere ochtend door kabouters bijgevuld.
Generaties mannen — ja, heel veel witte mannen — hebben daar een forse bijdrage aan geleverd. Vaak zonder applaus, soms met versleten ruggen, kapotte knieën en een pensioen waarvan ze minder lang genoten dan gehoopt.
Dus als de boodschap werkelijk is: “witte man, doe een stap terug en houd eens je mond”, dan lijkt het me onbeleefd om tegen te stribbelen.
Bij dezen.
Deze witte man klokt uit. De broodtrommel staat in de kantine. De sleutels liggen op de balie. De handleiding van de verzorgingsstaat ligt ergens in de onderste la, al moet ik waarschuwen dat er op pagina één staat: “Welvaart vereist onderhoud.”
Veel succes. Ik zit op de tribune. En ik beloof plechtig mijn mond te houden. Tenzij iemand straks vraagt waarom het licht niet aangaat.
@Tom, niemand wil denk ik beweren dat er geen witte mannen zijn die goed werk hebben geleverd en dat nog steeds doen. Daar gaat het niet om. Het gaat erom dat er ook ruimte moet zijn voor andere mensen die goed werk willen doen en daarmee gelijke kansen verdienen om dat werk aan te pakken.
Laten we eerst het stukje ‘man’ adresseren.
Je stelt terecht dat sinds 1945 witte mannen hun mouwen hebben opgestroopt, maar vergeet daarbij te vermelden dat tot 1956 de Wet Handelingsonbekwaamheid gold. Deze wet bestempelde vrouwen tot handelingsonbekwame wezens en gaf hen niet het recht om zelfstandig te beslissen tot zaken die we tegenwoordig doodnormaal vinden; zoals solliciteren of het openen van een bankrekening. Ongehuwde vrouwen werden ontslagen op de dag van hun huwelijk.
Met die papieren werkelijkheid is natuurlijk lang niet alles gezegd en gedaan, want een samenleving verandert maar langzaam van perspectief, en soms probeert het zelfs terug te keren naar een fantasie-verleden waarin alles beter was door dergelijke wetswijzigingen terug te draaien, en vrouwen weer eigendom van de man te maken. En zelfs op papier, kwam de Wet Gelijk Loon pas in 1975, daarvoor mocht je nog lekker discrimineren op basis van geslacht.
Dan is er het stukje ‘wit’ nog. De grondwet tegen discriminatie (artikel 1) stamt slechts uit 1983. De voorloper, waarin het was opgenomen in het wetboek van strafrecht, 1971. En wederom, kunnen we ons afvragen wanneer een papieren werkelijkheid een daadwerkelijke realiteit werd, of in hoeverre dat uberhaupt is gebeurd.
Dus wie ging er aan de slag? De witte man, helemaal waar. Maar ja, de rest mocht niet echt meedoen. Misschien hadden die hardwerkende witte mannen sinds 1945 minder versleten ruggen en knieën gehad, als er ruimte was geweest voor niet-witte mensen en niet-mannelijke mensen om op gelijke voet op de arbeidsmarkt te functioneren.
Misschien kunnen we waardering tonen voor goed werk, EN erkennen dat degenen die dat hebben uitgevoerd de dominante groep was die in beginsel de beste toegang had tot het werk?
En de vraag of het licht wel of niet aangaat, tja, ik woon in Rotterdam. Als ik een electricien nodig heb, zie ik zelden een witte man. Als ik een loodgieter nodig heb, zie ik zelden een witte man. Als ik zorg nodig heb, zie ik zelden een witte man. De witte man krijgt tegenwoordig een slechte rug door de bureaustoel waar we de hele dag op zitten.
Ik ga als witte man ook niet op de tribune zitten, of uitklokken, waarom zou je? Het is niet het ene extreem of het andere, zoals Corstin terecht betoogt. Je krijgt geen gelijkheid door een reactionaire situatie waarin de vorige werkelijkheid is omgekeerd, en door beweren dat het ‘hun’ beurt is om tweederangs te zijn.
Laten we eerst eens beginnen als witte mannen om te beseffen dat ruimte geven aan een ander, geen aanval is op ons. Dat verantwoordelijkheid dragen voor het welvaartsdeel dat voortvloeit uit gebeurtenissen die we nu verwerpelijk vinden, iets anders is dan persoonlijke schuld. Dat de dominantie van witheid en mannelijkheid doorbreken niet betekent dat we tweederangs burgers moeten worden maar ruimte moeten maken zodat de rest er ook bij kan. En ja, dat is soms wat oncomfortabel, misschien zelfs een beetje eng, maar ook dat los je niet op door uit te klokken.
Die ketel en het licht en het ziekenhuispersoneel maak ik me weinig zorgen over. De manier waarop deze conversatie gevoerd wordt, wel. Te veel in of/of, terwijl heel veel dingen tegelijk waar kunnen zijn.
Corstin nodigt ons uit om eens door vrouwenogen naar de geschiedenis te kijken. Jij, @Tom maakt daarvan: de witte man moet zijn mond houden en kan vertrekken.
En juist jouw verhaal over de wederopbouw laat zien waarom dat andere perspectief nodig is; want wie vulde die broodtrommels, waste die overalls en verzorgde kinderen en mantelzorgde voor ouders? Wie werkte er in de ziekenhuizen en scholen? Vrouwen verschijnen in jouw verhaal nauwelijks als mensen die ook de samenleving hebben opgebouwd maar meer als een soort decorstukken of objecten. En daar zit nu juist de pijn.
Dat (witte) mannen hard werkten, staat helemaal niet ter discussie. Dat hun bijdrage hen vanzelfsprekend méér zeggenschap zou geven, wel. Privilege betekent ook niet dat je nooit hebt afgezien of een versleten rug kunt hebben. Hard werken en op andere terreinen bevoordeeld zijn gaan goed samen. Vink maar mee met Joris.
Niemand vraagt je om uit te klokken. De uitnodiging is juist om te erkennen dat ook anderen, behalve witte mannen, de zaken óók al die tijd draaiende hebben gehouden, maar vaak met minder waardering en zeker met minder zeggenschap.
‘Dan zoek je het toch lekker zelf uit’ past toch niet echt bij je lofzang over verantwoordelijkheid voor en binnen de samenleving? Op de tribune gaan zitten en verwachten dat alles wel zal instorten is toch weinig reflectief naar jezelf en naar de samenleving. Gemiste kans denk ik.