Hoezo ‘studenten komen nauwelijks naar de les’? Het lokaal op de Rochussenstraat waar Surinaamse en Nederlandse verloskundestudenten en -docenten kennis uitwisselen is bomvol. Er zijn meer studenten gekomen dan zich hadden aangemeld.

Ze krijgen een dubbel gastcollege voorgeschoteld van Surinaamse verloskundedocenten Joyce Kloppenburg en Daphne Hasselbaink. Die zijn met nog een docent en drie studenten verloskunde twee weken in Rotterdam voor een uitwisseling. Eerder dit jaar gingen twee Rotterdamse docenten naar Suriname. Verloskundestudenten van meerdere jaren hebben ingetekend op het gastcollege.

Vijf stuitbevallingen voor afstuderen

Hasselbaink begint, met het onderwerp stuitligging: een geboorte waarbij de voetjes of de billen van de baby ‘vooraan liggen’ – in plaats van het hoofdje -en die in een klein percentage van de bevallingen voorkomt. In Suriname moeten verloskundestudenten in principe vijf stuitbevallingen hebben meegemaakt om af te studeren; in Nederland is die eis er niet. Hasselbaink gaat in op de voorbereiding, de zorg, de materialen, de handelingen en de mogelijke complicaties.

Er ontvouwt zich een aanschouwelijk tafereel, met een stoffen baby en een nagemaakt onderlichaam. Een student en een collega van Hasselbaink demonstreren daarmee hoe ze de baby ter wereld helpen. Er zijn verschillende grepen, de babybillen gaan in de ‘hamburgergreep’ – die iedereen vast zo voor zich ziet. Ze demonstreren diverse grepen met een specifieke draaiing of beweging, die je in verschillende situatie toepast. Bijvoorbeeld als na de benen of de billen van het kleintje, de schouders of het hoofdje wat moeizamer ter wereld komen.

Op ‘all fours’ of op de rug?

De aankomende verloskundigen willen dingen van de Surinaamse collega’s weten. Wat is bijvoorbeeld de gebruikelijke houding in Suriname bij een stuitbevalling? In Suriname is dat de rugligging; als de bevalling stagneert wordt dat soms ‘all fours’, oftewel: op handen en knieën. ‘Bij ons is het standaard all fours’, zegt een Nederlandse student, ‘omdat de zwaartekracht dan ook meewerkt. Als het niet vordert gaan we soms wel verder in rugligging.’

Maar hoe doe je dan die grepen als de zwangere op handen en knieën staat? Het model wordt er weer bijgepakt, door HR-docent Maaike Kennes en een van haar studenten, en op de buik gedraaid. De dummy-baby gaat weer terug in het geboortekanaal en de bewegingen worden nogmaals gedemonstreerd, nu door een Nederlandse student en docent.

Traditionele genezers

Cultuurverschillen, eigenlijk het onderwerp van de tweede gastspreker, komen ook bij de stuitbevalling al aan bod. ‘Soms gaan zwangeren naar een traditionele genezer die probeert het kindje om te keren en zie je ze ook niet meer terug op de poli’, vertelt de docent. In Suriname komt het waarschijnlijk ook vaker dan in Nederland voor dat een zwangere voor het eerst op de poli komt als ze al weeën heeft. ‘Als je dan ontdekt dat het een stuitligging is, is het meteen handelen’, zegt de docent.

Docent Joyce Kloppenburg heeft culturele sensitiviteit als focus en neemt de groep mee naar de verschillende bevolkingsgroepen in Suriname. Het land is een ‘melting pot’ en verloskundigen zien zwangeren met een creoolse, marronse, Hindoestaanse, Javaanse, Chinese en inheemse achtergrond. ‘Je moet cultureel sensitief kunnen handelen zonder de medische veiligheid te verliezen’, geeft ze de toehoorders mee.

Invloed van de familie

Sommige bevolkingsgroepen gebruiken bepaalde kruiden tijdens de zwangerschap, maar die kunnen labwaarden beïnvloeden of bijvoorbeeld een ongewenst effect hebben op ijzergehalte of bloeddruk. Bij sommige groepen speelt de familie, ‘grootoom’ of schoonmoeder een grote rol, en moet er voor bepaalde medische handelingen overleg of toestemming worden gegeven. Zelfs de beleving van en reactie op pijn verschilt tussen culturen.

Er kunnen ook bepaalde rituelen worden uitgevoerd na de bevalling, die soms regelrecht gevaarlijk zijn voor het herstel. ‘Maak dat bespreekbaar’, adviseert Kloppenburg. ‘Anders zou je een sterfgeval kunnen krijgen dat voorkomen kan worden.’ Culturele sensitiviteit betekent niet ‘alles accepteren’, maar wel nieuwsgierig zijn, geen aannames doen en reflecteren op je eigen normen en waarden: ‘De culturele bril moet altijd op.’

Eyeopener en cultuurschok

Soms moet je heel direct zijn, is de ervaring van de Surinaamse verloskundigen. ‘Het komt misschien voor jullie grof over, maar soms moet je zeggen: je baby gaat doodgaan’, zegt Kloppenburg. Dat zal een zwangere bijvoorbeeld kunnen overtuigen om de medicijnen tegen hoge bloeddruk van de verloskundige te nemen in plaats van een kruidendrankje van haar tante.

Voor de Nederlandse studenten is het een eyeopener, zelfs een beetje een cultuurschok. ‘Wij hebben meegekregen een zwangere zo min mogelijk onnodig bezorgd te maken’, zegt er een, ‘we leren om juist minder direct te zijn om de relatie stabiel te houden.’ ‘Ik vind het best lastig om vragen te stellen over iemands achtergrond’, zegt een andere student, ‘omdat je bang bent te stigmatiseren, of de indruk te wekken dat het op invloed zou zijn op de zorg.’

Het vragenrondje maakt duidelijk dat er veel geleerd is. Rotterdam is een diverse stad, en dat maakt dit inkijkje in de wereld van Surinaamse collega’s extra waardevol: ‘Ik ben me meer bewust nu dat cultuur zo’n grote invloed heeft op de zwangerschap en de zorg eromheen’, besluit een van de Nederlandse studenten.

Tekst en foto: Edith van Gameren

Volg ons op Instagram