Er is al heel wat gezegd over de domeinvorming. Als voorzitter van de medezeggenschapsraad van ISO volg ik het proces, overleg ik met collega’s, met voorzitters van andere raden en doe ik mee aan de klankbordgroepen. Het is een hoop activiteit, maar ik kan niet zeggen dat ik er altijd veel wijzer van wordt. Een boel spraak, maar of dat dan ook inspraak is?

Eigenlijk heb ik nog niemand horen zeggen ‘Goh, wat fijn dat we dit gaan doen!’. Er vallen nog maar weinig kwartjes ook al zou je dat inmiddels wel verwachten. Ik hoor wel frustratie, vraagtekens, onduidelijkheid, het gevoel dat er te weinig informatie gedeeld wordt om echt serieus mee te kunnen denken en daardoor toch ook het gevoel dat de legitimering en uitleg van de beslissingen die worden genomen net iets te veel achterblijven nog.

Vanuit het cvb en kwartiermakers klinkt vaak genoeg de uitnodiging en wens om dit proces samen te doen. Samen gaan we er iets moois van maken en iedereen mag meepraten. En er wordt, zoals gezegd, wel heel wat gepraat, maar je kunt echt niet met droge ogen beweren dat we dit samen doen. Er is op dit moment niet echt een ‘samen’ nog in dit proces. Ik zou toch liever willen dat dit dan ook zo wordt benoemd, dan is het in ieder geval eerlijk.

Nou ja, vooruit, wat we wel samen doen is dat we met een groep kundige en betrokken docenten van verschillende instituten naar een organogram zitten te kijken, waarvan niemand de betekenis helemaal kan doorgronden. Dat schema wordt consequent ‘de hark’ genoemd. We zitten dus uren naar een hark te turen en stellen vragen als: waarom moet de hark zo in de steel zitten? Wat is de gedachte achter deze hark? Hoeveel mensen passen er eigenlijk in een hark? Allemaal superinteressante onderwerpen waar we een eeuwigheid mee zouden kunnen vullen, maar we kunnen de kwaliteit van de hark toch echt pas inschatten als we weten wat ermee geharkt moet worden. En precies dat blijft nog in nevelen gehuld.

Dat hark-turen is sowieso een managementdingetje van deze tijd volgens mij. Neem een structuur – een hark, een vork, een cirkel, een lijn, een dekkingsmatrix (brrrr) – en laat je personeel zich er blind op staren. Discussies blijven lekker aan de oppervlakte en het gevoel van iets bereikt te hebben is immens als na een vruchtbare vergadering het gelukt is om de juiste getalletjes in de juiste vakjes te hebben gezet. Je krijgt er wel een beetje doel-middelverwarring van op de werkvloer, maar in de jaarrapportage staat het prachtig. Natuurlijk moet die hark goed zijn, maar een hark zonder context is nog geen mooie tuin!

Over structuren gesproken: bij social work leren we onze studenten ook heel wat cirkels, sterren, spiralen, ijsbergen en piramides aan. Als we het bijvoorbeeld over jeugdparticipatie hebben, dan gaat het onder andere over de participatieladder van Roger Hart. Met die ladder kun je zichtbaar maken welke vormen van participatie er zijn.

Hoe hoger je op de ladder komt, hoe meer echte invloed kinderen en jongeren hebben op de totstandkoming van beleid. De ladder telt 8 treden en op de bovenste trede beslissen kinderen en volwassenen samen en zijn ze echt gelijkwaardig. Op de vierde trede worden kinderen wel geïnformeerd en mogen ze meedoen, maar hebben ze geen echte zeggenschap.

De onderste drie treden zijn interessant, want daar is helemaal geen sprake meer van participatie. Dat zijn de treden van schijnparticipatie: manipulatie, decoratie en tokenism. Op dit niveau worden kinderen gebruikt voor de doelen van volwassenen (manipulatie). Ze mogen op komen draven, maar dat is vooral bedoeld om volwassenen beter voor de dag te laten komen (decoratie). Wat kinderen daar te zeggen hebben doet er niet toe. Maar je gaat even met ze in gesprek, of je organiseert een panel, maar je doet verder niks met wat ze zeggen (tokenism).

Als ik even naar deze ladder tuur en ‘m niet op jeugdigen, maar op de inspraak van medewerkers en studenten toepas in het domeinvormingsproces, dan blijven we qua participatie te veel onderaan die ladder hangen. Ik zeg niet dat dat de intentie is, maar het is wel het resultaat op dit moment.

Hopelijk gaan we het na de zomervakantie wat meer over de tuin hebben die we graag zouden willen hebben en wat minder over alleen de hark.

Fijne vakantie!