Een nieuwe manier van geld verdelen over de onderwijsinstituten zorgt voor flinke negatieve uitschieters in de onderwijsbegrotingen van de HR. Enkele instituten krijgen ineens veel minder geld.

Zo daalt de begroting van het Instituut voor Sociale Opleidingen (ISO) met elf procent. De instituten commercieel (COM), financieel (IFM) en kunst (WdKA) zien alle drie zo’n tien procent minder inkomsten tegemoet. Bij de Rotterdam Business School (RBS) is de daling zelfs twintig procent.

In deze dalingen is al een compensatie van vijftig procent verrekend voor de hevige schommelingen. Anders zouden de dalingen precies twee keer zo groot zijn geweest.

Dat geldt, omgekeerd, ook voor de paar instituten die er op vooruitgaan, zoals gezondheidszorg (IvG). Dat instituut levert de helft van haar financiële groei van ruim twintig procent in, om de minderbedeelde instituten nog een beetje op de been te houden.

Weerstand

De schommelingen zorgen vooral bij de medezeggenschapsraad voor gefronste wenkbrauwen. Afgelopen maandag zou het college van bestuur (cvb) met de centrale medezeggenschapsraad (cmr) praten over de Kaderbrief 2017, het document dat de kaders stelt voor de begroting van 2017. Maar het college liet de begrotingsbesprekingen op het laatste moment van de agenda halen toen het doorkreeg dat de cmr van plan was serieuze tegenstand te bieden. De cmr dreigde vooraf niet met de Kaderbrief in te stemmen.

De weerstand zit hem in de tegenstrijdige boodschap van het college richting het onderwijs, zegt cmr-lid Maartje Fokkema, die namens de medezeggenschapsraad de begroting behandelt. ‘Het ene jaar moeten instituten zo veel mogelijk extra docenten aannemen maar even later is het geld op en komen er vacaturestops.’ (De directeur van IFM heeft een vacaturestop afgekondigd naar aanleiding van de Kaderbrief.)

Continuïteit

Ook maakt de cmr zich zorgen over de financiële positie van de hogeschool. Om extra docenten aan te kunnen nemen, geeft de hogeschool sinds 2015 meer geld uit dan het binnenkrijgt. Het eigen vermogen krimpt daardoor. En nog meer door de tegenvallers die de hogeschool te verwerken krijgt. Als er jaar op jaar begrotingsoverschrijdingen zijn, zou op den duur de continuïteit van de hogeschool in gevaar kunnen komen, vreest de cmr.

In de nieuwe systematiek staat het werkelijke verbruik van instituten meer centraal.

‘De instituten hebben dit jaar al allerlei onvoorziene kosten te verwerken gehad’, zegt Fokkema, ‘en we zijn bezorgd dat er nog meer aankomt. Kunnen we dat als hogeschool dan nog wel opvangen?’

Tegenvallers

Vorig jaar kreeg de hogeschool een tegenvaller van enkele miljoenen te verwerken omdat de belastingdienst de HR op de vingers tikte over de zzp’ers.

Ook dit jaar zijn er tegenvallers. Zo had de hogeschool voor 2016 alvast een zogeheten ‘volumecompensatie’ ingeboekt van twee miljoen euro. Dat werd echter een korting van twee miljoen euro, omdat landelijk het ‘volume’ studenten niet toe- maar afnam. Er kwamen minder eerstejaars naar het hbo. Een deel van deze tegenvaller hebben de onderwijsinstituten dit jaar al in bezuinigingen omgezet.

Met allerlei andere tegenvallers erbij, zoals een kleine vier miljoen die minister Bussemaker mogelijk gaat innen vanwege de niet-gehaalde prestatieafspraken, is er komend jaar acht miljoen euro minder beschikbaar, zegt Jan Roelof, lid van het college van bestuur van de Hogeschool Rotterdam.

Dat betekent niet dat de hogeschool zich zorgen maakt over het kunnen betalen van de rekeningen, benadrukt Jan Roelof. De hogeschool heeft weinig geleend geld. Bovendien heeft de hogeschool dit jaar de timing van de inkomsten en uitgaven extra in de gaten gehouden, zodat niet per ongeluk meerdere grote uitgaven tegelijk voor een lege bankrekening zorgen.

Teruglopende studentenaantallen

De tegenvallers komen voor sommige instituten echter tegelijk met teruglopende studentaantallen. Bij ISO en IFM bijvoorbeeld daalt het aantal eerstejaars al een paar jaar. Nieuw is echter de HR-maatregel dat instituten ook moeten betalen voor de langstudeerders die ze in huis hebben.

IFM heeft er daar relatief veel van, vertelt directeur Rob Ketelaar. ‘Wij zijn dan ook flink geraakt door de nieuwe interne verdeelsystematiek. We zijn er behoorlijk van geschrokken.’

Net als enkele andere directeuren die er sterk op achteruitgaan, laat Ketelaar zich echter begripvol uit over de nieuwe systematiek. Daarin staat namelijk meer het werkelijke verbruik van instituten centraal. Zo betalen instituten straks per vierkante meter vloeroppervlak, zodat zij ook een drijfveer hebben om leegstand van klaslokalen tegen te gaan. Verder is het de bedoeling dat onderwijsinstituten zelf kunnen gaan kiezen (en betalen) voor welk aanbod en welke faciliteiten van de diensten ze gebruik willen maken.

Nieuw is de HR-maatregel dat instituten moeten betalen voor de langstudeerders die ze in huis hebben.

Ook Fred Feuerstake van COM levert in, maar snapt de achterliggende systematiek prima. ‘We hebben een jaar lang in een heel zorgvuldig proces naar deze systematiek toegewerkt.’ Hij wil nog wel met zijn collega-directeuren praten over mogelijke aanpassingen, ‘maar als het resultaat tegenvalt moet je niet die systematiek ineens onderuithalen.’

Feuerstake hoeft geen vacaturestop in te stellen. Hij heeft vorig jaar iets gespaard en maakt tevens ‘dankbaar gebruik van de compensatieregeling’.

ISO heeft simpelweg geen vacatures meer om stop te zetten, zegt directeur Jeroen Oversier van ISO. Hij zag de daling al enigszins aankomen, door de al langer dalende studentenaantallen. Hij is aan het rekenen aan zijn begroting en kan nog niet zeggen of hij die sluitend krijgt.

Langstudeerders

Rob Ketelaar van IFM is daar wel duidelijk over: dat gaat niet lukken. Maar hij probeert zijn legioen van vierhonderd langstudeerders als troef in te zetten bij het college van bestuur. ‘Ik vertrouw erop dat ik een beetje ruimte krijg van het college. Twee jaar. De langstudeerders zijn ons absolute speerpunt. Die gaan we verzilveren. Voor ieder diploma verdient de hogeschool vijfduizend euro. Wij gaan de komende twee jaar dus vierhonderd keer vijfduizend euro (twee miljoen, red.) verdienen voor de hogeschool. Let wel, het merendeel van deze studenten heeft het diploma in zicht, in tegenstelling tot vorige jaren.’ Voorop staat natuurlijk, voegt Ketelaar daaraan toe, dat de afstudeerkwaliteit nooit in het geding mag komen.

Solidariteit

Vandaag praat het cvb met de directeuren over de Kaderbrief en maandag gaat het alsnog met de cmr in gesprek. Dat er vandaag nog veel aan de Kaderbrief zal veranderen, lijkt niet waarschijnlijk, gezien de positieve opstelling van de directeuren. En anders is er altijd nog Hans van der Moolen, directeur van IvG (gezondheidszorg), om erop toe te zien dat de hogeschool niet nog meer gaat compenseren. IvG groeit het hardst van de hele hogeschool, qua begroting en qua studentenaantallen. Bovendien heeft IvG weinig langstudeerders en zit het relatief krap in de vierkante meters. ‘Ik vind het goed dat die onderlinge compensatie er is, als een vorm van solidariteit. Maar daarmee hebben we genoeg bijgedragen aan de oplossing’, aldus Van der Moolen.

Als het principe ‘de gebruiker betaalt’ nu eindelijk centraal staat, zegt Van der Moolen, ‘betekent dat in feite dat wij voorheen altijd te veel betaald hebben.’

Tekst: Olmo Linthorst
Illustratie: Job Bos