Ik heb de eerste twee dialoogsessies Samen in dialoog helaas niet kunnen bijwonen, omdat ik op dat moment een andere dialoog in de medezeggenschapsraad van ISO aan het voeren was. Ook een goed gesprek, maar niet zo spannend misschien als de woke versus anti-woke dialoog die in de Symposiumzaal op Museumpark werd gevoerd. Wij hadden dan ook geen lector die enigszins boude uitspraken deed over ‘oude blanke vrouwtjes’ die ’s avonds in de tram omsingeld worden door ‘allemaal hoofddoeken’.  

Wat een beeld roep je daarmee op. Het was denk ik de bedoeling ons de angst van dat arme, oude vrouwtje te laten voelen. Deze situatie werd volgens het verslag in Profielen gekoppeld aan het idee van ‘anti-blank racisme’. Nou kan ik me best voorstellen dat een oud, blank vrouwtje voor van alles bang kan zijn, maar waarom dat dan meteen ook anti-blank racisme is, dat ontgaat me even.

In de klassen waaraan ik lesgeef zitten veel studentes met hoofddoeken en ik heb me werkelijk nog nooit racistisch bejegend gevoeld. En ik ben ook nooit bang geweest voor hen. Maar ik ben dan ook een grote, witte man en geen oud, blank vrouwtje. Misschien zijn ze ’s avonds in de tram anders hoor, dat zou ik nog eens een keer aan ze moeten vragen. 

Toen ik het las, draaide ik dat beeld meteen om in mijn hoofd, om te kijken of het dan nog steeds werkt: een vrouw met een hoofddoek omringd door allemaal oude, blanke vrouwtjes. Hoe zouden die vrouwtjes zich dan voelen? En die vrouw met hoofddoek? Denken we daar weleens over na? 

Maar deze dialoogsessies roepen wel een aantal interessante vragen op. In het verslag werd duidelijk gemaakt dat de deelnemers de bedoeling op het hart gedrukt hadden gekregen dat ze naar elkaar zouden luisteren. Maar betekent dat dan ook dat alles gezegd mag worden? Ik vind zelf dat je heel veel moet kunnen zeggen en het ook nuttig kan zijn als iemand af en toe even over het randje gaat, omdat je anders nooit met elkaar kunt bepalen waar die grens ligt. Het hoeft niet altijd fijnzinnig te zijn. Ongemak is niet altijd een teken van groot onrecht. 

Maar dan ontstaat vanzelf de vraag wie die grens moet vaststellen. Het college van bestuur (neem ik maar even als pars pro toto voor de organisatie) heeft deze dialoogsessies geïnitieerd om andere initiatieven tot dialoog en protest – vooral die betrekking hebben op Gaza – beheersbaar en ‘neutraal’ te maken. In ieder geval was bij die initiatieven ‘gewoon luisteren’ naar de studenten en docenten die daar spontaan iets over willen zeggen niet bij. Er werd daar dus al een grens getrokken, ook al kwam die in de vorm van een georganiseerde dialoog. 

De Hogeschool Rotterdam is op liberale leest geschoeid, met liberale principes, zoals individuele vrijheid (o.a. vrijheid van meningsuiting), individuele verantwoordelijkheid en gelijkheid. Die liberale principes maken dat de school zoveel mogelijk neutraal moet zijn ten opzichte van individuele ideeën, geloofsovertuigingen en culturele uitingen van individuele studenten en medewerkers.

Als de school uit zou gaan dragen dat één van die ideeën of geloofsovertuigingen beter is dan alle anderen, dan bedreigt dat meteen de vrijheid van velen (al zullen de aanhangers van dat ene idee daar natuurlijk veel positiever tegenover staan). 

Je ziet dat geworstel met die neutraliteit goed in de opzet van de dialoogsessies: je kunt zelfs je individuele voorkeur volgen voor het type gesprek dat je gaat voeren. Er is voor elk wat wils: een gesprek met alleen gelijkgestemden (voor beide ‘kanten’ is er een tafel) en een gesprek waarin mensen met verschillende zienswijzen met elkaar in gesprek gaan. Toen ik die opzet las, kwam het woord conflictvermijding in mij op. Maar dat is misschien een iets te cynische gedachte.  

Het idee van neutraliteit heeft immers wel degelijk nut. De bedoeling van neutraliteit is om docenten, onderzoekers en studenten de mogelijkheid te geven zich uit te kunnen spreken. Het is the right that ensures many goods. Het recht dat ervoor zorgt dat veel verschillende mensen met verschillende waarden binnen de hogeschool zo vrij mogelijk kunnen zijn. Dat is althans het ideaal. 

Dat klinkt heel mooi misschien, maar het heeft ook een schaduwzijde. Neutraliteit kan er ook voor zorgen dat de school zelf geen duidelijke standpunten kan innemen wanneer dat wél nodig is. Het kan er ook voor zorgen dat ze haar eigen koers verliest, of zich teveel laat sturen door krachten die zich waarde-neutraal voordoen, maar het niet zijn (zoals economische krachten). En soms kan neutraliteit er ook toe leiden dat groepen mensen worden uitgesloten, hoe hard de school ook haar best doet om inclusief te zijn.