Recent leerde ik van een item bij 1Vandaag dat 10% van de jongeren met AI in gesprek gaat bij mentale problemen. En dat ze hier ook regelmatig tevreden over zijn. Is dat winst of verlies? 

Aan het woord is een student die beschrijft dat hij zich vaak eenzaam voelt. Hij kent perioden van somberheid en onzekerheid en raadpleegt op die momenten ChatGPT. Een belangrijke reden voor hem is dat ChatGPT hem nooit tegenspreekt, hem altijd gelijk geeft en een ‘prettig’ antwoord geeft. Het helpt hem op dat moment. Een expert bevestigt dat AI erop is gericht jou te pleasen.  

Zie hier het dilemma. Deze jongen helpt zichzelf, belast niet de al overvolle zorg of zijn drukke docenten en heeft na deze interventie een beter gevoel. Iedereen blij, toch? Nee, zegt de expert. Want omdat ChatGPT je naar de mond praat, worden vragen en adviezen om het probleem duurzaam aan te pakken niet geadresseerd. De kern van het probleem wordt dus (veelal) niet aangepakt. Er wordt naar instant satisfaction gezocht. ‘Fix me, nu!’ 

Een volgende ‘expert’ noemt zich Chillionaire en heeft ook eens een artikel over psychologie gelezen. Ze verkoopt prompts (tekstuele opdrachten die je ChatGPT geeft) om hulp en troost te bieden. ‘Schrijf een zachte en bemoedigende brief aan mijzelf afgestemd op wat ik nu doormaak – vul in wat je doormaakt –‘. Dat idee.

Ze onderbouwt haar bussinessmodel met het argument dat het aanvullend kan zijn op therapie en bijvoorbeeld tussen live therapiesessies in, laagjes dieper kan verkennen. Ze gaat er voor het gemak wel aan voorbij dat precies dát zorgvuldig, op het juiste moment en in de juiste dosis moet gebeuren om te voorkomen dat klachten erger worden of escaleren.  

En natuurlijk is er ook een expert gevonden die de open deur intrapt over de vraag of dit niet juist eenzaamheid vergroot en het ontwikkelen van sociale vaardigheden in de weg staat.  

De toekomst laat zich raden. De chatbots worden steeds slimmer en beter. Ze zullen ook binnen het onderwijs steeds meer hun weg vinden voor bijvoorbeeld studiebegeleiding. De GGZ werkte al met combinaties van online en offline therapie. Het is wachten op de eerste – door de sector zelf ontwikkelde – chatbots die een deel van het probleem met wachtlijsten moeten oplossen.  

Ik ben van een generatie die lange tijd zijn shit zelf moest aangaan met kleine stapjes en veel geduld, terwijl je ondertussen leert te surfen op onvermijdelijke golven. Leren dragen en verdragen. Al dan niet vergezeld van therapie. Nu wil ik niet in de valkuil stappen om te roepen dat dit beter is of was. Toch maak ik me zorgen over de vraag of en hoe deze ontwikkelingen iemand werkelijk duurzaam veer- en draagkrachtig maken. Benieuwd hoe jij – lezer – daarnaar kijkt.