Aanstaande vrijdag is het zover: de eindejaarsborrel. Dit keer met een discothema. Het zal op dit punt niemand verbazen dat ik geen discokleding in de kast heb hangen. Trouwens ook geen bowlingshirt, dat was een metafoor voor de Hawaiishirts die ik wel degelijk in de kast heb hangen. Maar die bewaar ik voor de festivals waar ik nooit heen ga.

De spanning, als die er ooit al was, is er wel een beetje vanaf. Al weken probeer ik een blogreeks te schrijven die onderzoekt waar je je groepsgevoel vandaan haalt als je niet van groepen houdt. Maar hoe meer ik er over nadenk, hoe meer ik begin te vermoeden dat sociaal ongemak over het algemeen weinig met de ander te maken heeft, en meer met hoe sociaal gemakkelijk je met jezelf bent.

In mijn vorige blog had ik het tamelijk uitvoerig over de behoefte om jezelf aan de hand van het extraverte-spectrum te definiëren. Alsof je ergens op het spectrum geboren bent en regels zijn nou eenmaal regels. Deze regels bepalen, volgens de traditionele opvatting, of je je energie/voldoening uit jezelf of uit interacties met anderen haalt. 

Energie is denk ik een te algemene term. Gemeenschap is al een stuk specifieker. En dan zou je introvert en extravert kunnen omschrijven als een set voorwaarden en voorkeuren waaronder jij als individu het meeste gemeenschapsgevoel ervaart. Hoe thuis en welkom en gezien en gehoord jij je voelt, hangt dan af van hoe comfortabel en ervaren jij bent met het uitdrukken en naleven van deze voorwaarden en voorkeuren.

Er zijn allerlei redenen waarom dit makkelijker is gezegd dan gedaan. Misschien is het je nooit geleerd, heb je een neuro-atypische bedrading of kamp je met post-traumatische klachten. 

In mijn tijd op de lagere en middelbare school ben ik een goede vier keer van school, onderwijsvisie en niveau gewisseld en was ik nooit ergens langer dan een jaar of twee, drie. Ik leerde hier en daar wel losse vrienden kennen, maar van een vriendengroep was geen sprake.

Twee van de vier scholen waren ‘speciaal onderwijs’, wat, achteraf, een schadelijke term is gebleken. Het heeft al heel vroeg een schisma gecreëerd tussen ‘normaal’ en ‘speciaal’ en mij tot ‘de ander’ gemaakt. Dit fundamentele gevoel van anders-zijn is in verschillende vormen altijd bij me gebleven. De drempel om mezelf een plek te geven binnen een groep heb ik altijd als hoog ervaren. Die ‘groep’ was ooit heel letterlijk de andere leerlingen, maar naarmate ik ouder werd en het gevoel dieper doordrong in mijn ontwikkelende zelfbeeld is de definitie van de groep abstracter en ongrijpbaarder geworden.

Er werd een strategie bedacht om deze last te dragen: weerstand en hekel. Een hekel aan voetbal, Pokémon, mode, groepsdenken en een weerstand om mij in een wedstrijd te begeven waar ik de regels niet van ken. Als ik gedoemd ben slechts één te zijn, is het maar beter de ander niet te kennen. En woede voelt nou eenmaal veiliger dan verdriet. 

Deze strategie is natuurlijk helemaal niet houdbaar. Een van onze sterkste menselijke drijfveren is sociale veiligheid, je hiervan afkeren is een gigantische verspilling. Je plaatst jezelf hiermee ook buiten de groep, in de minderheid. In die positie ben je al snel een slachtoffer. De maatstaven voor sociaal succes berusten dan volledig in de handen van ‘de ander’. Maar die ander bestaat helemaal niet en je wacht op acceptatie van mensen die niet kunnen weten dat je acceptatie nodig hebt, en ook niet in staat zijn jou die acceptatie te geven. 

De dingen die je (onbewust) doet om die acceptatie te verdienen zijn – en ik zeg dit met compassie – onoprecht en een corruptie van je authentieke Zelf. Het is namelijk niet jouw verantwoordelijkheid om te proberen om door Jan en alleman goedgekeurd te worden. Het is wel jouw verantwoordelijkheid om een omgeving voor jezelf te creëren waarin je gemeenschap, binding en vriendschap ervaart volgens jouw eigen voorwaarden en voorkeuren. 

Aanstaande vrijdag is de eindejaarsborrel. Het heeft een discothema. En volgens mij maakt het geen reet uit hoe extravert ik ben. 

Tekst en beeld: Demian Janssen