Honderdduizenden Iraniërs gingen de afgelopen weken de straat op om tegen hun machthebbers te protesteren. Het regime reageert met dodelijke repressie en een vrijwel volledige internetblokkade. Iraniërs ontvluchtten het land de afgelopen decennia in groten getale, en een paar van hen werden collega’s op de HR. Profielen sprak met twee van hen.

‘Hoe gaat het met jou?’ vraagt Khazar Lotfi, docent op de lerarenopleiding Engels aan social work-collega Erfan Pourmohammadi. ‘Het gaat… naar omstandigheden’, antwoordt die.

Beiden hebben ze roots in Iran. Lotfi kwam als kind van drie naar Nederland, haar ouders ontvluchtten de Islamitische republiek. Pourmohammadi kwam in 1994 als jonge ingenieur uit Iran naar Nederland. Beiden hebben ze nog veel familie in Iran en leven ze 24/7 in gespannen afwachting van berichten.

Sinds Iraniërs in grote getale de straat op gaan om tegen het fundamentalistische bewind te demonstreren, is het internet afgesloten en is contact bijna onmogelijk. Tegelijkertijd treedt het regime keihard op tegen de demonstranten; duizenden zijn al doodgeschoten, verwond of gearresteerd. ‘Als mensen vragen “hoe gaat het?” dan antwoord je automatisch meestal iets als “gaat goed”. Nu zeg ik alleen “ze leven”, want het gaat met niemand nu echt goed.’

‘Extra alert in de nacht’

Vorige week was het heel moeilijk om contact te krijgen met de familie in Iran, vertelt Lotfi. ‘Ik was vorige week ook echt niet helder’, zegt ze. ‘Je kunt hooguit heel kort bellen, onder de twee minuten, en je kunt niet vrijuit praten want er wordt ook afgeluisterd.’ ‘Bij mij hetzelfde’, valt Pourmohammadi bij, ‘gisteravond kreeg ik een appje, er was een paar seconden contact mogelijk. Ik deel het telefoonnummer dan meteen met Iraanse vrienden in Nederland omdat het ook voor hen een manier kan zijn iets te weten te komen over hun familie, ik ben een soort telefooncentrale.’

Daar kwam nog iets boven op, zegt hij: ‘Er was sprake van mogelijke Amerikaanse aanvallen op Iran. Als dat gebeurt, doen ze het in de nacht. Tussen 2.00 en 6.00 in de nacht waren we extra alert.’

‘Ik voelde me gedrogeerd’

Toen ze vorige week eindelijk een telefoontje kreeg, realiseerde Lotfi zich hoe slecht ze zich had gevoeld. ‘Het voelde of ik dagen geen adem had gehaald’, zegt ze, ‘ik voelde me bijna gedrogeerd, in staat van shock. Je probeert elk beetje nieuws te krijgen en zit constant vastgeplakt aan je telefoon.’ ‘Je zapt steeds langs de kanalen, van Al Jazeera naar BBC, naar het Iraanse nieuws, naar sociale media, en je probeert er een eigen conclusie uit te trekken’, zegt Pourmohammadi. Lotfi: ‘De staatsmedia van Iran zijn niet betrouwbaar, maar als zij al zeggen dat er duizenden doden zijn kun je ervan uitgaan dat het er sowieso veel meer zijn.’ ‘Cijfers van begraafplaatsen en ziekenhuizen geven nog het beste beeld’, zegt Pourmohammadi.

‘Je zapt steeds langs de kanalen, van Al Jazeera naar BBC, naar het Iraanse nieuws, naar sociale media, en je probeert er een eigen conclusie uit te trekken’

Ze horen dat mensen onder druk worden gezet. Als een demonstrerend familielid door de ordetroepen is doodgeschoten, moet de familie vertellen dat hun zoon of dochter voor de overheid werkte, en dus slachtoffer is geworden van de demonstranten, en niet van het regime. Of als een gezin het lichaam van hun dierbare wil begraven moeten ze een exorbitant bedrag betalen om dat lichaam mee te mogen nemen. Lotfi: ‘Je betaalt als het ware voor de kogels die jouw partner of kind hebben gedood.’

‘Ik kan voor de klas de knop omzetten’

Lotfi functioneerde maar nauwelijks vorige week, vertelt ze, en is dankbaar voor het meeleven en de praktische steun van haar collega’s, en de opties die haar teamleider gaf om even minder te werken: ‘Ik wilde graag doorwerken want ik moest wat lessen afronden, maar het was fijn om te weten dat ik een beroep kon doen op collega’s en mijn teamleider indien nodig.’

Pourmohammadi had de afgelopen tijd het gevoel ‘overal en nergens’ te zijn met zijn hoofd. ‘Als ik voor de klas sta, kan ik een knop omzetten, want ik wil niet dat studenten de dupe worden. Maar ik weet dat daar later de rekening voor komt, dan ben ik vreselijk moe, of ik word ziek.’

‘Pijnlijk als mensen propaganda herhalen’

Afwisselend zijn er berichten over wel of geen Amerikaanse inmenging in Iran. Het brengt hen in tweestrijd. ‘Als een soldaat van het regime eigenlijk zegt: “ik spreek namens God, jij bent tegen God dus ik mag jou doden”, dan hoop je op een sterkere macht. die machteloze burgers kan beschermen’, zegt Pourmohammadi. ‘Tegelijkertijd weet je dat Trump egocentrisch is, narcistisch en kapitalistisch. Als-ie aanvalt, doet hij dat niet voor de mensenrechten. Maar kan het erger worden? Zo wanhopig ben ik.’

Lotfi: ‘Ik vind het pijnlijk wanneer mensen de propaganda van het regime herhalen dat “wij willen dat imperialisten Iran binnenvallen”. Als je aan het verdrinken bent, grijp je elke reddingsboei. Dat is in feite wat het volk daar nu doet. Ze willen slechts overleven en een normaal leven kunnen leiden wat onder dit regime onmogelijk is gemaakt. Een overheid is hier de eigen burgers aan het vermoorden. Er wordt te simpel gedacht en iedereen roept maar iets zonder er voldoende kennis van te hebben; het is ook gewoon oké om niets te zeggen of toe te geven dat je er niet genoeg vanaf weet.’

‘Het belangrijkste is om ons nu in de diaspora te verenigen en het geluid van het volk in Iran te delen.’

De VN kan niets uitrichten, een plan voor een VN-interventie zou zonder meer een veto krijgen van China en Rusland, leggen Lotfi en Pourmohammadi uit. Uit de regio verwacht Pourmohammadi ook geen steun, de Arabische landen en Turkije hebben volgens hem het meeste – alleen al financiële – voordeel bij een ‘stabiel maar zwak regime’ in Teheran. Een klein beetje hoop heeft Pourmohammadi nog op het Iraanse leger: als dat zich bij de opstand voegt en niet langer de andere kant op kijkt, kan dat het einde van het regime zijn. Zo ging het in de revolutie van 1978. Die kans schat Lotfi echter gering.

Beiden zijn ze ook voorzichtig positief over het initiatief van de voormalige ‘kroonprins’ Reza Pahlavi die na het afzetten van de huidige leiders een transitie naar een democratisch Iran zou willen leiden. Discussies daarover zijn talrijk, maar volgens Pourmohammadi zeer onproductief: ‘Ik had het erover met vrienden. Als wij een denktank zouden vormen over de vraag “hoe kunnen we de revolutie laten mislukken?” zouden we zeggen: zaai verdeeldheid en focus op de verschillen. We zijn al over het behang aan het ruziën terwijl het huis nog niet eens staat’, verzucht hij. Lotfi knikt instemmend, ‘het belangrijkste is om ons nu in de diaspora te verenigen en het geluid van het volk in Iran te delen.’

‘Hebben mensenrechten een kleur?’

Lotfi en Pourmohammadi vinden het een zware dobber dat ze steeds weer nieuwe hoop hebben, waarna de teleurstelling van ‘weer niet gelukt’ ze overvalt. Tijdens de grote protesten rond ‘Women, life, freedom’ in 2023 waren ze actiever om er op school aandacht en steun voor te vragen. ‘We hebben tijd nodig om ons bijeen te rapen’, zegt Lotfi.

Pourmohammadi voelt een ‘fundamenteel verlies van vertrouwen in de medemens en in de oprechte betrokkenheid van machthebbers en formele instituties’. Dat raakt hem diep: ‘Nu in Iran, maar in principe in elke andere situatie ook: wanneer duizenden onschuldige en weerloze mensen worden opgepakt, gemarteld, verkracht en door hun eigen regering vermoord, merk ik dat mijn vertrouwen in mensenrechtenorganisaties en internationale instituties afneemt. Steeds vaker vraag ik me af: zijn mensenrechten in de praktijk slechts een smoes om eigen belangen te dienen? Worden ze selectief toegepast? Hebben mensenrechten een “kleur”?’

Tekst: Edith van Gameren
Illustratie: Demian Janssen
Foto’s: Wietse Pottjewijd