In een denk- en leefwereld waarin falen geen optie is, komt een student studeren met de illusie dat aangetoond moet worden dat alle kennis en vaardigheden al aanwezig zijn. En of wij dat even willen bevestigen. Onderwijs: prik die ballon door! 

Vergis je niet: het betreft de overgrote meerderheid van onze studenten. De bevestiging van dit gegeven zien we terug in alle metingen en onderzoeken waarin steevast hoge concentraties prestatiedruk, angst, stress en somberheid worden gerapporteerd.

En iedereen heeft al eens een student gespannen als een elastiekje bij zich gehad met de vraag: ‘Kunt u mij precies zeggen wat ik moet doen om deze opdracht succesvol te volbrengen?’ En die vraag komt zelden voort uit de praktische overweging om de eigen tijd zo efficiënt mogelijk te willen besteden.  

Ik sla nog even ultraplat waar deze studentziekte – faalangst – vandaan komt. Evolutionair gezien was het voor individuele overleving essentieel om onderdeel van een groep te zijn. De groep betekende veiligheid, bescherming, zorg en voeding. De mens leerde zijn gedrag zodoende af te stemmen op de groep om er vooral niet buiten te vallen.

Dit leverde een zeer goed ontwikkelde vaardigheid – vergelijken – en twee zeer effectieve complexe morele emoties op: schuld en schaamte. Voel je hem al aankomen? Als ik dus van de groep – de samenleving, jouw bubbel(s), vrienden, de algoritmes die jou gestrikt hebben, etc. – voortdurend een narratief meekrijg over hoe geluk en succes eruit zien, wordt dat waar ik mezelf aan meet en mee vergelijk. Welkom stress, faalangst en prestatiedruk! 

Ook de oplossing krijgen we hiermee al aangereikt. Toegegeven: die vraagt wel wat. Want allereerst is het narratief dat overheerst niets anders dan desinformatie. We krijgen een schijnwereld voorgeschoteld. Het enige ware narratief is dat het leven grillig is, we maar beperkte controle hebben, we als mens kwetsbaar en imperfect zijn en we in die basisonzekerheid allemaal op onze eigen manier naar houvast en geluk zoeken.

Maar vertellen wij proactief dat verhaal aan onze studenten? Gaat het er in de les wel eens over? Tijdens studiebegeleidingsmomenten? Dat falen een garantie is en dat het de enige manier is waarop we kunnen leren en dat het zelfs leuk, boeiend en inspirerend kan zijn? 

In dat narratief hoort ook thuis dat we die gevoelens van schuld en schaamte normaliseren en ermee leren omgaan zoals passend bij dit punt in onze evolutie: een uitnodiging tot ethisch handelen. ‘Is keuze A en gedrag B al dan niet schadelijk voor mezelf en de groep, de wereld nu en/of straks? Iets waar sommige mensen op zeer machtige posities in de wereld nog veel te doen hebben.  

Didactiek van de hoge verwachting: geweldig! Laten we hoge verwachtingen hebben van de faalkundigheid van onze studenten. Want om te studeren, moet je faalkundig zijn.