Uitstelgedrag, stress en faalangst: perfectionisme kan studenten flink in de weg zitten. Anne van Woezik, docent aan de Hogeschool Rotterdam en promovendus, ontwikkelt een online interventie om hen te helpen. De eerste resultaten zijn hoopgevend: al na vijf weken tonen de eerste deelnemers minder perfectionistisch gedrag en voelen ze zich minder angstig.

Een student die topsport beoefent raakt geblesseerd. Maar in plaats van rust te nemen, verbergt ze haar blessure voor de buitenwereld. Later zegt ze dat ze wel wist dat haar lichaam haar iets vertelde. Maar de atlete had het gevoel dat ze niet goed genoeg was als ze daar gehoor aan zou geven. ‘Dat hoor ik vaak,’ zegt Anne. ‘Dat het uit onzekerheid komt. Mensen willen bewijzen dat ze wél goed genoeg zijn. Dan kun je heel ver gaan.’

Naam: Anne van Woezik
Opleiding: Studentenwelzijn/ Mens en Techniek
Titel onderzoek: Effectiviteit van een e-mental health interventie gericht op perfectionisme en faalangst bij studenten.
Hoopt te promoveren in: 2027

‘Perfectionisme, dat is toch juist iets goeds?’ Dat hoort ze vaak, als ze over haar proefschrift vertelt. Maar zo simpel is het niet. ‘Perfectionisme kan helpen om bepaalde resultaten te krijgen. Studenten geven dat ook vaak aan als een voordeel. Maar het kost ook heel veel, en het kan echt in de weg staan. Als buitenstaander zie je wel de prestaties, maar niet wat er achter de schermen bij zo’n student gebeurt, denk aan het piekeren of de slapeloze nachten.’ Om daarmee overweg te kunnen, ontwikkelt en test ze een online e-mental health interventie voor studenten die last hebben van perfectionisme.

Drie keer scheepsrecht

Anne werkte al op de Hogeschool Rotterdam als docent voordat ze aan haar promotieonderzoek begon. Ze ging naar de hogeschool om les te geven, maar ontdekte daar de mogelijkheid om te promoveren. Anne had al twee keer eerder een promotieplaats afgewezen omdat het onderwerp haar niet aansprak, maar dit keer was het anders. Het onderwerp is namelijk herkenbaar, niet alleen voor de studenten, maar ook voor Anne zelf: ‘Toen ik studeerde, had ik ook in zekere mate last van perfectionisme. En het was iets waarvan ik niet zo goed wist wat ik ermee aan moest. Dus ik denk dat ik er toen veel baat bij had gehad als ik zelf beter had geleerd om ermee om te gaan.’

Angst om te stoppen óf juist om te beginnen

Hoe ver perfectionisme kan gaan, werd duidelijk in het verhaal van de topsporter. ‘Ze durfde niet aan te geven dat ze last had. Ze wilde haar coaches niet teleurstellen,’ vertelt Anne. De studente beschreef het zelf als een soort tunnelvisie: ze moest en zou blijven trainen en haar wedstrijden doen.

‘Perfectionisme zorgt er ook voor dat mensen dingen uitstellen.’

Maar perfectionisme zorgt er niet altijd voor dat mensen te hard werken. Anne ziet ook vaak het tegenovergestelde: ‘Perfectionisme zorgt er ook voor dat mensen dingen uitstellen. Veel studenten doen het juist niet goed omdat ze hun werk niet inleveren. Ze willen het zó goed doen dat ze vastlopen van de spanning. Dan halen ze slechte cijfers; niet omdat ze het niet kunnen, maar omdat ze wachten op het perfecte moment.’

Hoopgevende resultaten

Om studenten te helpen ontwikkelde Van Woezik samen met experts uit Londen en Australië een online programma op het platform MoetLift. Dit platform is onderdeel van een samenwerkingsverband tussen negen Nederlandse onderwijsinstellingen waaronder de Hogeschool Rotterdam. De interventie werkt als een soort keuzemenu: studenten kiezen uit negen modules en bepalen zelf de volgorde en het tempo. Na het aanmelden krijgen ze een coach toegewezen die hun antwoorden leest en feedback geeft. Wie dat wil, kan ook anoniem deelnemen. Het programma is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Om progressie te meten, vullen studenten aan het begin en na vijf weken vragenlijsten in.

‘Veel mensen denken dat perfectionisme bij je hoort. Dat het niet kan veranderen.’

Het onderzoek is nog in volle gang, maar de eerste resultaten zien er al goed uit. Na slechts vijf weken ziet Anne al dat het beter gaat. Studenten zijn minder perfectionistisch en hebben minder last van stress en angst. Anne: ‘Veel mensen denken dat perfectionisme bij je hoort. Dat het niet kan veranderen. Maar onderzoek laat zien dat het wel kan veranderen en nog best snel ook.’

Op de vraag wat ze mee wil geven aan mensen die worstelen met perfectionisme, antwoordt de onderzoeker met een metafoor van hoogleraar en bestsellerauteur Brené Brown: ‘Perfectionisme is eigenlijk een harnas. Als je dat draagt, beschermt het je tegen de buitenwereld. Maar dat harnas is ook ontzettend zwaar om te dragen. Dat zijn eigenlijk de kosten die perfectionisme met zich meebrengt. Het levert je dus iets op – het beschermt je – maar het is ook ontzettend zwaar. Het gaat erom dat je het harnas op een gegeven moment weer leert af te zetten. Dat vraagt om moed en kwetsbaarheid.’

Tekst: Sanjay Ghosh
Foto’s: Wouter le Duc

Volg ons op Instagram