Jonas Bleijerveld is derdejaars transformation design aan de Willem de Kooning Academie. Sinds zijn tienerjaren heeft hij al iets met servies, tafels dekken en samen eten. ‘De manier waarop we ons “eten” inrichten, zegt veel over wie we zijn en waar we vandaan komen.’ 

‘Eten doen we allemaal, iedere dag. We staan er niet steeds bij stil hoe bijzonder het eigenlijk is. Eten kost veel en het is ook een luxe dat wij kunnen eten. Ik ben ervan overtuigd dat het een vorm van zorg en aandacht is, als je het eten dat je op tafel zet een eerbetoon geeft door de tafel mooi te dekken. Daarnaast vind ik gezamenlijk eten heel belangrijk. De manier waarop wij dat doen en organiseren, zegt veel over onze status in de maatschappij en over onze afkomst. Op die manier wordt een alledaags onderwerp als eten, iets met maatschappelijke betekenis. En dat vind ik interessant.

‘Ik ben ervan overtuigd dat het een vorm van zorg en aandacht is, als je het eten dat je op tafel zet een eerbetoon geeft door de tafel mooi te dekken.’

‘Bij transformation design word je opgeleid tot sociaal geëngageerde kunstenaar of ontwerper. Dat past wel bij mij. Het gaat over wat in de wereld gebeurt en wat je daar zelf aan wilt en kunt bijdragen als kunstenaar. Niet zozeer om bewustzijn te creëren en mensen te helpen – omdat ik het als ontwerper allemaal zo goed zou weten – maar meer vanuit de vragen die ik zelf heb over dingen die ik niet helemaal begrijp. Ik probeer antwoord te zoeken op die vragen en dat samen met anderen om te zetten naar kunst. 

‘Mijn afstudeerproject is daar een goed voorbeeld van. Ik ben bezig met een onderzoek naar hoe de manier waarop we de tafel dekken kan bijdragen aan verbinding in een stad en een brug kan vormen tussen mensen van verschillende komaf. Dit project is dus in eerste instantie ontstaan vanuit mijn eigen interesse in eten en tafeldekken.

‘Al toen ik jong was, was ik heel erg geïnteresseerd in eten en de dynamieken eromheen, dus ook in tafels dekken en servies. Ik maak ook keramiek voor op tafel. Als kunstenaar ben ik geïnteresseerd in de letterlijke context van het tafeldekken. Dus hoe doen we dat, waarin serveren we ons eten en hoe zitten mensen rond de tafel? Überhaupt de vraag of zoiets altijd rond een tafel moet, is al heel erg gestuurd. Een eettafel is een compleet westers concept. In mijn onderzoek sta ik ook open voor dingen die juist geen tafel zijn. Als mensen in de auto afspreken en daar samen een afhaalmaaltijd eten, dan kan dat ook. Dat creëert ook verbinding. 

‘Ik ben bezig met een onderzoek naar hoe de manier waarop we de tafel dekken kan bijdragen aan verbinding in een stad en een brug kan vormen tussen mensen van verschillende komaf.’

‘De afgelopen tijd ben ik in Belfast geweest voor een project. Ik ben even uitgeschreven geweest bij de Willem de Kooning. Omdat het niet makkelijk was ze te overtuigen dat dit een goede minor kon zijn, heb ik het maar gewoon zelf gedaan zonder punten. Wat prima was, want ik vind het hartstikke interessant. En het wordt nu ook onderdeel van mijn afstudeerproject, dus nuttig was het zeker.

‘Ik werkte daar samen met een groepje mensen uit verschillende gemeenschappen, die samen in een soort peace buildings-project zaten. Ze kwamen altijd samen rond etenstijd. Ik heb daar het tafeldekken in betrokken door er een soort metafoor van te maken. Ik liet ze iedere keer iets van zichzelf meenemen wat bij eten en tafeldekken hoort en aan de hand daarvan konden ze vertellen wie ze zijn, wat ze bezighoudt en wat hun zorgen zijn. Maar ook hoe ze elkaar kunnen helpen, wat hun onderlinge relaties zijn en hoe ze elkaar kunnen versterken. Op die manier probeerde ik iets alledaags als bestek en borden, waar iedereen een connectie mee heeft, te gebruiken voor verbinding.

‘De eerste week hadden we een tafelkleed bij ons en een gebroken bord. Iedereen nam een scherf en daarop hebben we geschreven wat onze zorgen zijn. De week erop hebben we die scherven aan elkaar geplakt met lijm en toen hadden we een gezamenlijk bord. Op het tafelkleed hadden we alle scherven overgetrokken en dat zijn we toen gaan borduren. Datzelfde deden we ook met bestek. En zo ontstond er een bijzonder tafelkleed dat echt van de hele groep is.

‘Als kunstenaar ben ik geïnteresseerd in de letterlijke context van het tafeldekken. Dus hoe doen we dat, waarin serveren we ons eten en hoe zitten mensen rond de tafel?’

‘Nu ben ik weer terug in Rotterdam en organiseer ik een vrijheidsmaaltijd voor 5 mei, bij de Buitenplaats Brienenoord. Dat is een stichting waar ik soms werk. Voorafgaand doe ik een onderzoek over hoe een tafel kan leiden tot gastvrijheid. Dus: wat doen we zodat er altijd mensen extra kunnen komen? Hoe kijken wij aan tegen onverwachte gasten en nieuwkomers? Is daar plek voor in Nederland? Welke verhalen hebben wij zelf vanuit onze cultuur over gasten ontvangen? En hoe gastvrij zijn wij eigenlijk?

‘Het toegangsticket voor de bevrijdingsmaaltijd is een stuk servies van thuis. Daarmee kunnen mensen zich voorstellen en iets over zich zelf vertellen. Vervolgens kunnen ze aan de hand van kleine opdrachten samen een tafelopstelling maken. De uitkomsten van die opdrachten en de verhalen die ze vertellen, zijn interessant voor mijn afstudeeronderzoek. En daarnaast vind ik het ook gewoon heel erg leuk om dit te organiseren.’  

Tekst en foto: Sanne van der Most