‘De geest is al lang uit de fles’, zegt Tineke de Waal-de Boer van het team Taalonderwijsadvies van de HR over het gebruik van AI. ‘Natúúrlijk gebruiken studenten het voor studieopdrachten.’ Ze wil vooral dat dat wel op een ‘goede manier’ gebeurt.

Op tafel ligt het kersverse document ‘Beter leren schrijven met AI’, dat in de afgelopen weken ontwikkeld is. Het wordt gedeeld met docenten en onderwijsadviseurs als handvat voor het gebruik van AI bij schrijfopdrachten.

Wat is de gedachte achter dat document?

‘Een taalmodel kan goede feedback geven op schrijfproducten als je het goed aanstuurt. Het document bevat voorbeeldprompts die studenten aanvullen: wat is de context van deze opdracht, wat wil ik bereiken, hoe ziet mijn doelgroep eruit, welke toon kies ik, in welke vorm verschijnt mijn tekst?

Dat dwingt ze al na te denken over belangrijke aspecten van het schrijven én zo geven ze het taalmodel de juiste informatie om gerichte feedback te geven op hun tekst. De student beslist daarna zelf wat bruikbaar is. Een student kan bijvoorbeeld zelf een bouwplan schrijven, en dan met behulp van de uitgebreide en ingevulde prompt feedback vragen.’

Je bent niet tégen AI?

‘Zeker niet. Maar het is wél belangrijk dat we studenten leren om verantwoord om te gaan met AI. Dat ze zich bewust zijn van de risico’s, zoals privacy, transparantie, bias. Maar ook dat ze begrijpen dat je niets leert als je AI te gemakkelijk en ondoordacht gebruikt. De kernvraag is: wát wil je ervan leren? Mijn uitgangspunt is: altijd eerst zelf denken en schrijven. En dan pas AI inzetten en daarna kritisch kiezen welke feedback je overneemt.’

AI is ook niet verboden voor studenten?

‘Dat bepaalt de docent. Maar als AI gebruikt mag worden, dan moet de student laten zien hoe het is toegepast. Daarin moeten ze transparant zijn. Ze moeten vertellen dát, maar ook hóe AI gebruikt is. Welke prompts heb je gebruikt, hoe zag je dialoog met het taalmodel eruit? Zo kun je het proces beoordelen: welke keuzes zijn er gemaakt en waarom?’

Het nieuwe taalbeleid van de HR zet in op taalvaardigheid bij studenten maar ook op ‘verantwoord gebruik’ van AI. Staat dat niet haaks op elkaar?

‘De taalvaardigheid van veel jongeren gaat achteruit. Dat blijkt uit verschillende onderzoeken en dat zien wij ook in de praktijk, hier op school. Lange tijd was de trend dat teksten voor studenten versimpeld werden en er filmpjes kwamen in de plaats van teksten. Maar dat draagt niet bij aan de taalvaardigheid. Studenten móeten juist moeilijke teksten lezen en samen uitzoeken wat ze niet begrijpen. En de oplossing is ook niet: minder schrijven. Integendeel: studenten moeten méér lezen en schrijven.

Maar met de komst van AI kunnen ze ervoor kiezen om het lezen en schrijven uit te besteden, met als gevolg dat hun eigen taalvaardigheid afneemt. Daar moeten we voor waken. Want het belang van taal wordt onderschat: taal is het voertuig van het denken. Je hebt een grote woordenschat nodig om je genuanceerd te kunnen uiten. Een goede taalvaardigheid is belangrijk voor studiesucces, voor je toekomstige beroep, maar ook voor de verbinding met anderen en voor je functioneren in de maatschappij.’

De hersenen van jonge studenten zijn vaak nog niet volgroeid. Zijn ze op die leeftijd doordrongen van de risico’s van AI?

‘Dat is onze taak als HR. Tegelijkertijd is dat knap ingewikkeld. Het gaat om de vraag: wat wil je leren of wat is je einddoel voor het gebruik van AI? Je moet de studenten daarover laten nadenken.’

Ze lacht: ‘Kijk, vroeger heb ik ook gespiekt. Iedere generatie heeft z’n methodes en het is de vraag hoe je daarmee omgaat. Studenten moeten een intrinsieke motivatie ontwikkelen om te leren en te blijven leren, ook met AI. En wij moeten hen daarmee helpen.

Er zijn onderzoeken geweest die de hersenactiviteit laten zien als je zelf iets schrijft of copy-paste van een taalmodel. De uitkomsten zijn evident: er blijft meer kennis hangen als je zelf blijft denken en schrijven. Deze bewustwording is het belangrijkste. Wij docenten moeten ervoor zorgen dat we AI inzetten met als doel ervan te leren.’

Zie je AI als een vloek of zegen?

‘Het is én-én. AI kan het leren ondermijnen, maar als je het goed inzet kan het de student ook op een positieve manier helpen. Ik heb zelf jarenlang geschreven als communicatiemedewerker en soms check ik ook mijn teksten met AI en denk ik: Potverdikkie, best goede suggesties geeft-ie!’

Later: ‘Ik zie wel op tegen een wereld waarin niet de mensen, maar machines communiceren. Dat vind ik ingewikkeld. Ik hecht aan authenticiteit en ben bang voor “zielloze” teksten die AI genereert. Daarom vind ik het belangrijk dat we studenten echt zelf de schrijver, de eigenaar van hun teksten laten zijn.’

Tekst: Rutger de Quay
Beeld: Rutger de Quay/Demian Janssen

Andere artikelen in deze reeks