Fien van der Spek zit in haar vijfde studiejaar van de dual degree. Daarbij combineer je twee bachelors, een op de Erasmus Universiteit en een op de Willem de Kooning Academie. ‘Wat ik op de Erasmus in theorie bestudeer, pas ik hier in de praktijk toe.’

‘Bij het University College, onderdeel van de Erasmus Universiteit, studeer ik culturele analyse, een soort antropologie. Daar zit de link met de Willem de Kooning: wat ik op de Erasmus in theorie bestudeer, pas ik hier in de praktijk toe. Dus ik doe academisch onderzoek en ik lees veel boeken en wetenschappelijke artikelen en daarna ga ik met de praktijk aan de slag.

‘Voor mij gaat dat bijna altijd over subculturen in onze samenleving. Vaak zijn ze nog niet zo heel duidelijk zichtbaar voor iedereen. Maar als ik me erin verdiep, merk ik meestal dat het best heel groot en aanwezig is. Dat vind ik interessant. Zo ben ik nu dus met heksen bezig. Als ik dat aan mensen vertel, dan zeggen ze vaak “bestaan die dan in Nederland?”

‘Tijdens mijn minor aan de Willem de Kooning ben ik erg geïnteresseerd geraakt in de relatie tussen de vrouw en de natuur’

‘Ik ben actief naar ze op zoek gegaan en het resultaat leg ik vast in fotografie en in verhalen. Op die manier wordt het voor veel meer mensen bereikbaar. Natuurlijk kan ik heel veel onderzoek doen en essays schrijven over heksen, maar dat is ook maar een bepaalde taal, die heel specifiek is en die niet iedereen begrijpt. Beeld begrijpt iedereen.

‘Tijdens mijn minor aan de Willem de Kooning ben ik erg geïnteresseerd geraakt in de relatie tussen de vrouw en de natuur. Ik ben er veel over gaan lezen, onder meer de boeken van Sharon Blackie. Zij schrijft over de vrouw en de natuur, maar dan heel erg vanuit de mythologie en de geschiedenis van het Verenigd Koninkrijk. De heks speelt daar een belangrijke rol. Gaandeweg merkte ik dat ik het archetype van de heks en waar zij voor stond erg interessant vond.

‘Een andere schrijfster – Silvia Federici – legt de link tussen het kapitalisme en heksen. Zij zegt, kort door de bocht, dat het kapitalisme niet plaats had kunnen vinden zonder de heksenverbrandingen. Om het kapitalisme te laten groeien, moesten er steeds meer kinderen geboren worden. Oudere vrouwen die niet meer vruchtbaar zijn, kunnen geen kinderen meer krijgen en heksen wisten de weg naar abortus. De heksenverbrandingen hielden deze vrouwen in bedwang zodat de mannen hun gang konden gaan met het kapitalisme. Het is een theorie en je kunt er over discussiëren, maar het laat wel zien hoe er in die tijd tegen heksen werd aangekeken. En ook tegen feminisme en het zelf bepalen hoe je leven eruit ziet. Interessant vind ik, want je kunt de lijn doortrekken naar de huidige tijd.

‘Een groot deel van mijn onderzoek gaat ook over wat heksen zijn. Iedereen heeft daar zijn eigen beeld bij. Dat is mede bepaald door Halloween, de puntmuts en de bezemsteel. Dat komt wel ergens vandaan. Zo is er een verhaal dat heksen vroeger bier brouwden en daarbij altijd die puntmuts droegen. Als ze klaar waren dan hingen ze de bezemsteel buiten en wisten de mensen dat er bier te halen was. 

‘De heks van vandaag de dag heeft ook veel te maken met een bepaalde manier van leven, waarin empathie en je leven leiden zonder anderen te schaden een grote rol spelen’

‘Gaandeweg kom ik er steeds meer achter dat het best een ongrijpbaar onderwerp is. De heks van vandaag de dag heeft ook veel te maken met een bepaalde manier van leven, waarin empathie en je leven leiden zonder anderen te schaden een grote rol spelen.

‘En dan zijn er natuurlijk ook de heksen die vinden dat het vooral gaat om de rituelen. Het leggen van de tarotkaarten bijvoorbeeld. Maar ook het leven met de seizoenen en met je cyclus als vrouw. Ook dat onderzoek ik. Dat zet ik ook weer af tegen het lineaire karakter van onze kapitalistische samenleving, waarin we altijd productief moeten zijn en steeds op zoek zijn naar beter en meer. Een idee dat in schril contrast staat met de circulaire wereld van de heks die – vooral vroeger – leeft met de seizoenen. Ik vind het interessant om te zien hoe dat beeld van de heks iets kan bijdragen aan onze huidige vluchtige wereld. 

‘…altijd productief moeten zijn en steeds op zoek zijn naar beter en meer staat in schril contrast met de circulaire wereld van de heks’

‘Op de Willem de Kooning heb ik oproepjes opgehangen dat ik zoek naar heksen voor mijn onderzoek. Inmiddels heb ik vier interviews gedaan en foto’s gemaakt met verschillende heksen. Ik heb er daarna nog vier staan, maar ik ben ook nog steeds op zoek. Dus bij deze ook een oproep. Tot nu toe heb ik veel vrouwen gesproken tussen de twintig en de dertig. Maar ik zou er ook graag een aantal vinden van boven de vijftig.

‘Voor mijn afstudeerproject ga ik een fotoboek maken met het verhaal van de heksen, gecombineerd met mijn wetenschappelijke verhalen. Wie interesse heeft om mee te doen kan me vinden via mijn website.’ 

Tekst en foto: Sanne van der Most