Voeding speelt een rol bij alle disciplines in de gezondheidszorg, toch ontbreekt vaak kennis op het gebied van eten en drinken bij zorgopleidingen. Judith van Zwienen, onderzoeker bij het Kenniscentrum Zorginnovatie en kerndocent verpleegkunde wil daar verandering in brengen. Ze is voor een jaar preventieambassadeur bij IvG en heeft al veel plannen in de steigers staan. 

‘Als instituut voor gezondheidszorg hebben wij een hoop zorggerelateerde opleidingen, maar geen opleiding voeding en diëtetiek. De kennis over voeding ontbreekt dus vaak terwijl dat in het kader van gezondheidspreventie hard nodig is’, legt ze uit. ‘We noemen het ook wel het hiaat aan de Rochussenstraat.’

‘Voeding is een mooi thema dat interdisciplinair kan worden aangepakt. Het is bij alle opleidingen van belang.’ Het belang van voeding in de gezondheidszorg klinkt ook door in de praktijk, wat Van Zwienen illustreert met een aantal voorbeelden: ‘Als je bij een fysiotherapeut loopt vanwege reuma of artrose, kan je als patiënt ook iets doen met voeding en dan is het handig dat je fysio je daarbij kan helpen. Of andersom: als er sprake is van overgewicht is, dan geeft dat ook weer klachten waar je voor naar een fysio moet’.  

Ondergeschoven kindje 

Het idee om als preventieambassadeur aan de slag te gaan, vloeide voort uit het project VITALIS. In dit project werkte Van Zwienen als ‘afgevaardigde’ van de HR drie jaar samen met collega’s van verschillende hogescholen uit het land om studenten op te leiden op het gebied van ondervoeding bij ouderen. Aan het einde van dat project heeft ze een nieuwe subsidie aangevraagd om de resultaten van het project verder te verspreiden.

Met de toekenning van die subsidie via ZonMw – een organisatie die via subsidieprogramma’s kennisontwikkeling op het gebied van gezondheid, zorg en welzijn stimuleert – kan zij nu concreet aan de slag om voeding op de kaart te zetten bij IvG.  

‘Ik word heel vaak gevraagd voor een les over voeding. Die behoefte is er wel, maar ik kan mezelf niet splitsen.’ 

En dat is volgens Van Zwienen dus hard nodig, want ‘voeding is een beetje een ondergeschoven kindje. We hebben geen opleiding daarvoor en dan wordt het heel makkelijk vergeten.’ Van Zwienen en collega’s Canan Ziylan en Femke Jochems zijn op de HR de enige docenten die zich bij bezighouden met voeding. ‘En dat is best wel krap’, geeft ze aan. ‘Ik word heel vaak gevraagd voor een les over voeding. Die behoefte is er wel, maar ik kan mezelf niet splitsen.’ 

Van genezing en zorg naar preventie  

Als preventieambassadeur is het de missie Van Zwienen om voeding en leefstijl onder de aandacht te brengen. Concreet wil ze dit doen door het uitbreiden van het bestaande keuzevak over voeding, het ontwikkelen van een nieuw keuzevak en het opnemen van kennisclips over voeding die binnen de opleidingen op locatie Rochussenstraat verspreid kunnen worden.  

Samen met collega Femke Jochems inventariseert ze welke informatieve video’s over voeding er al zijn. Ook staan ze open voor suggesties van docenten en studenten om zo de behoeftes van de doelgroep beter te begrijpen. Ze gaan in ieder geval aan de slag met kennisclips over de basis: waar voeding uit bestaat, hoe spijsvertering werkt, waar gezondheidsrichtlijnen op gebaseerd zijn en wat we verstaan over gezonde voeding. ‘Als je als student een basis kan leggen met behulp van de kennisclips, dan kan je ook die verdiepende stap maken. Ik denk dat dat nodig is’, licht ze toe.

‘Binnen die preventie hoort leefstijl en één van die pijlers daarbinnen is gezonde voeding.’ 

Van Zwienen legt uit dat die bredere kennis over eten en drinken precies past bij binnen de shift die in de gezondheidszorg plaatsvindt: voorkomen dat mensen ziek worden in plaats van genezen. Met andere woorden, de focus ligt op preventie. ‘Binnen die preventie hoort leefstijl en één van die pijlers daarbinnen is gezonde voeding.’ 

Weet wat je eet 

Naast de kennisclips wordt er ook gekeken naar hoe voeding en leefstijl geïntegreerd kunnen worden in het bestaande curriculum binnen IvG. ‘We gaan niet het wiel opnieuw uitvinden, we kijken ook naar wat er al is en wat er bij de opleidingen wordt gedaan aan leefstijlpreventie, met name op het gebied van voeding. We kijken waar we bij kunnen aanhaken om dat uit te breiden’, geeft Van Zwienen aan.  

Dat uitbreiden wordt in ieder geval gedaan met een extra keuzevak over voeding, naast het bestaande keuzevak Weet wat je eet. ‘Bij het ene keuzevak wordt voeding de basis en de bij het andere wordt de stof meer op de student gericht.’ Thema’s die binnen dat keuzevak worden behandeld zijn onder andere wat goede voeding voor hen als student is, voeding in combinatie met stress, voeding en sport en voeding en diëten. Maar ook eten en drinken met een beperkt budget of de invloed van ‘influencers’ op voeding en diëten.

‘Als je het over eten hebt, dan moet je ook gaan eten met elkaar.’ 

Van Zwienen merkt aan reacties van studenten dat het thema’s zijn die bij hen aanslaan en hen bezighouden. Bovendien vindt ze het belangrijk dat studenten zelf ook begrijpen wat een gezonde leefstijl inhoudt: ‘Niet alleen zorgen voor anderen, maar ook zorgen voor jezelf’. Bij deze vakken wordt ook samen gekookt en aan het einde samen gegeten. ‘Als je het over eten hebt, dan moet je ook gaan eten met elkaar.’ 

Smaakvol en mindful eten 

Hoewel Van Zwienen zich als preventieambassadeur vooral richt op de lesstof en gezonde voeding bij studenten zelf, is het een onderwerp waar ze zich ook buiten het curriculum op richt. Zo vindt ze het jammer dat de focus bij voeding in de zorg vooral ligt op de voedingswaarde van eten en drinken en niet op de ingrediënten en smaak. Zij is daarom bezig met een project met Belgische zorgchefs. ‘Zij doen aan selectieve, persoonlijke smaaksturing en laten zo het eten weer smaken voor de client. Dat is heel belangrijk bij ondervoeding en smaakproblemen door bijvoorbeeld chemotherapie’, legt ze uit. 

‘Het is me een doorn in het oog dat je qua lesrooster geen fatsoenlijke lunch kan houden.

Daarnaast vindt ze dat de hogeschool meer rekening mag houden met pauzemomenten in de lesroosters. ‘Het is me een doorn in het oog dat je qua lesrooster geen fatsoenlijke lunch kan houden. Ik heb vaak van 11.40 tot 14.00 uur les. Dan geef ik les over gezonde voeding en bewust omgaan met je eten, mindful eten en dan kunnen we het zelf niet eens.’ Ze geeft aan dat collega’s hier ook last van hebben en het probleem meerdere malen is aangekaart, maar er nog niks mee is gedaan.  

‘Een jaar is snel voorbij’ 

De docent en onderzoeker hoopt dat het werk dat ze dit jaar verzet en wat ze bereikt kan worden voortgezet. ‘Een jaar is snel voorbij. Het zou mooi zijn om dingen in een vast curriculum te krijgen, maar dat is een grote uitdaging’, geeft ze aan. Maar toch kijkt ze hoopvol naar de toekomst: ‘Ik merk wel een beweging naar meer focus op leefstijl, ook binnen het Kenniscentrum Zorginnovatie. Je kan er niet meer omheen. We hebben wel het momentum.’ 

Tekst: Daniela Silvestri
Foto: Demian Janssen