Tine van Duijn (62) werkte twintig jaar als docent bij de opleiding social work. Op 16 september neemt ze officieel afscheid van de Hogeschool Rotterdam. Tijdens haar verblijf in het Nederlands Astmacentrum Davos gingen haar ogen open. ‘Ik heb gezien hoe goede zorg eruitziet: persoonlijke en emotionele betrokkenheid bij de patiënt. Daar kunnen wij wat van leren.’

‘Twintig jaar geleden stapte ik vanuit de zorg naar het onderwijs. Ik heb het al die jaren geweldig naar mijn zin gehad. Vooral het werken met jonge mensen spreekt me enorm aan. Ik heb zo veel van ze geleerd, over hun leefwereld en over hun taal. De klas en de studenten heb ik altijd gezien als ons eigen echte oefenmateriaal. Die kleine groep is een afspiegeling van hoe de wereld om ons heen eruit ziet, in de grote stad Rotterdam. Zoveel diversiteit in culturele herkomst, religie en gezinssamenstelling als in mogelijkheden en andere sociale omstandigheden. Allemaal interessante inhoudelijke thema’s voor de social worker in opleiding.

‘Leren hulp te verlenen, een ander bij te staan, begint met jezelf.’

‘Als docent had ik een actieve rol om deze sociologische en psychologische kaders te “vertalen” naar het hier en nu in de klas. Leren hulp te verlenen, een ander bij te staan, begint namelijk met jezelf. Kennis vergaren, oefenen hoe je als sociaal professional het goede doet, leren over de eigen waarden en normen en de verschillen tussen mensen; het geeft je de basis om te kunnen omgaan met morele dilemma’s in de contacten met je cliënt of patiënt. Dat is waar normatieve professionaliteit over gaat.

‘Die attitude van nabijheid en die communicatiestijl nam ik altijd mee in mijn lessen. Ik kan niet anders. In vaktermen heet dit de presentiebenadering. Hopelijk heb ik mijn studenten iets kunnen bijbrengen en ze laten inzien hoe belangrijk dat menselijke en emotionele aspect is en die oprechte interesse in de patiënt. En precies dát kwam ik tegen in Davos.

‘Omdat mijn astma zo heftig is, ben ik dit jaar naar het sanatorium geweest. In eerste instantie dacht ik, wat moet ik nou acht weken lang op die berg in mijn eentje in een kliniek in Zwitserland? Maar toch ging ik, en daar gebeurde het beste dat mij ooit overkomen is.

‘Hopelijk heb ik mijn studenten iets kunnen bijbrengen en ze laten inzien hoe belangrijk dat menselijke en emotionele aspect is en die oprechte interesse in de patiënt.’

‘Bijna twintig jaar lang gaf ik les aan maatschappelijk werkenden in opleiding en daarna bij social work. Ik heb altijd vanuit mijn visie lessen gegeven over hoe goede zorg en goede aandacht voor patiënten en cliënten eruit zou moeten zien. In Davos kunnen ze niet anders en doen ze niet anders. Daar werken ze echt vanuit professionele nabijheid; dit in tegenstelling tot het algemeen heersende idee dat je vooral afstand moet houden tot je patiënt of student.

‘Redelijk aan het begin van mijn verblijf, werd ik heel erg ziek. Ik kon helemaal niks meer en ik lag aan de zuurstof. Na een tijdje vroeg een van de verpleegkundigen mij of ik een scootmobiel wilde. Ik moest er niet aan denken. Ik had nieuwe bergschoenen gekocht toen ik naar Davos ging; dát was mijn idee erbij. Ik ga toch niet in een scootmobiel rijden. Maar ze kwam iedere dag terug op die vraag. En op een gegeven moment ging ik kantelen. Door zo’n scootmobiel kon ik wél weer naar buiten en mijn leven weer enigszins oppakken in plaats van niks meer kunnen. Ik zette me eroverheen en dat was het begin van de acceptatie.

‘Wij zijn allemaal opgeleid met het idee dat we afstand moeten houden van onze patiënt, want anders ben je niet professioneel. Ook moeten we vooral niet emotioneel betrokken raken. Terwijl het tegendeel werkt voor de patiënt.’

‘Kleine dingen, maar zo wezenlijk. Iedereen in het Astmacentrum noemt elkaar ook bij de voornaam; patiënten, artsen, iedereen. Ik heb er zelf ook altijd heel erg in geloofd dat dat het juiste is om te doen. Hier in Nederland zijn wij zo bang voor de hiërarchische verhoudingen. We geven patiënten nooit ons telefoonnummer of ons e-mailadres, want stel je voor dat ze er misbruik van maken. Wij zijn allemaal opgeleid met het idee dat we afstand moeten houden van onze patiënt, want anders ben je niet professioneel. Ook moeten we vooral niet emotioneel betrokken raken. Terwijl het tegendeel werkt voor de patiënt. Daar kan zorg- en welzijnsland echt wat van leren.

‘Studenten komen met de verwachting dat jij het weet als docent. Dat is natuurlijk voor een groot deel wel waar, als het om kennisoverdracht gaat. Maar de moeilijk in concrete instructies te doceren vaardigheden als contact maken, een vertrouwensrelatie opbouwen, open en echt zijn, dat is niet eenvoudig. Ik heb mijzelf altijd als rolmodel hierin gezien. Door ook open te zijn in bepaalde persoonlijke zaken. Ik heb veel inspirerende collega’s getroffen in dit denken, maar ik ben ook tegen de mening van anderen aangelopen die mij grenzeloosheid verweten.

‘Inmiddels werk ik al lang niet meer. Ik mis het werk nog steeds en ben tegelijkertijd mijn leven als volledig arbeidsongeschikte vorm aan het geven. Dinsdag 16 september van 16.00 tot 18.00 uur vier ik mijn officiële afscheid van social work in de Green Room in de laagbouw van het Museumpark. Ik zeg een ieder graag gedag en ben blij en trots om te weten dat veel oud-studenten, collega’s en oud-collega’s bereid zijn mij te helpen dit afscheid te kunnen volbrengen.’

Tekst en foto: Sanne van der Most