| 
|
Corstin Dieterich is hogeschooldocent social work en (mede-)voorzitter van de medezeggenschap van ISO. Hij heeft zo zijn eigen gedachten over wat hij ziet en hoort op school. Die deelt hij in dit blog.
Foto: Paul van der Blom
In de eindpresentaties bij social work vertellen studenten over hun professionele identiteit. Wat mij opvalt is dat het in die presentaties veel vaker over religie gaat dan een paar jaar geleden. Regelmatig worden teksten uit de Koran en uit de Bijbel voorgedragen en worden islamitische, christelijke of hindoeïstische waarden als persoonlijke inspiratiebron genoemd. Studenten willen en durven dat blijkbaar, meer dan vroeger, te bespreken.
Ik dacht even dat ik getuige was van een religieuze opleving in Nederland, dus ik heb even opgezocht of onderzoekers daarmee bezig zijn. Het langlopende onderzoek ‘God in Nederland’ liet vorig jaar inderdaad een kleine opleving zien van jongeren die zich gelovig noemen. Maar dit stelt nog niet zo veel voor. De secularisatie zet nog duidelijk door. Dit verklaart dus niet waarom er ineens zoveel religie wordt besproken in de eindpresentaties. Tenzij al die jongeren uit het onderzoek toevallig ook social work zijn gaan studeren en bij mij in de klas zitten natuurlijk.
Ik kan nu alleen maar gissen naar de redenen van deze toename van religieuze uitingen in de klas. Misschien is er behoefte aan een groter verhaal: een paraplu waar je onder kunt schuilen en een bodem waarop je kunt staan. Meer dan eens ging het over innerlijke rust en kalmte, dus misschien is religie een antidotum tegen de drukke waanzin van deze tijd. Of misschien is religie voor deze generatie niet meer zo gecompliceerd als dat het was voor de vorige paar generaties. Zij moesten zich nog afzetten tegen het geloof, maar die tijd is nu misschien wel voorbij. Ik weet niet wat de precieze redenen zijn. Het zal voor iedereen weer iets anders zijn.
Maar ik heb ook nagedacht over wat ik als docent nou zelf vind van al die religie in eindpresentaties. In eerste instantie ben ik positief en nieuwsgierig naar wat studenten erover te vertellen hebben. Ik leer best vaak iets nieuws van deze studenten, vooral als het gaat over islam, omdat ik daar zelf niet mee ben opgevoed. Ik heb geleerd over sakinah en over sabr en over dat je bij de zakat je linkerhand niet mag laten weten wat je rechterhand doet. Die laatste kende ik overigens al wel uit mijn christelijke opvoeding, maar het is ook leerzaam om de overeenkomsten en heel kleine verschillen te ontdekken.
Aan de andere kant ben ik zelf niet voor niets van mijn geloof gevallen destijds en kan ik niet alles wat studenten mij voorschotelen zomaar voor zoete koek slikken. En in mijn rol als docent is het soms ook best lastig om kritisch te beoordelen waar De Hoogste Zijn zegen al aan heeft gegeven natuurlijk. Het voelt in sommige gevallen toch een beetje alsof je je eigen mening, de beroepscode en het woord van God tegen elkaar aan het afwegen bent in zo’n geval. Hoe doe je dat op een respectvolle manier? Gelukkig kunnen de meeste studenten hier zelf ook heel goed over nadenken en levert dit meestal heel goede gesprekken op.
En dat is precies wat ik belangrijk vind als het gaat over zoiets als professionele identiteit: is iemand in staan om openlijk te praten over de eigen overtuigingen en daar kritisch naar te kijken op het moment dat je die overtuigingen meeneemt in het uitoefenen van je beroep. Dan kan het juist meer diepgang geven en de samenhang tussen privépersoon en professional versterken (iets dat in sociaal werk belangrijk is). Ook kan geloof zorgen voor openheid en compassie voor de wereld.
Dit in tegenstelling tot situaties waarin religie alleen wordt gebruikt om het eigen ego te stutten en om alle spanning die een confrontatie met andere denkbeelden oplevert te sussen. Dan hoor ik kant-en-klare antwoorden waarvan de student zelf ook niet weet wat ze precies betekenen. Die zorgen er vooral voor dat er niet nagedacht hoeft te worden. Dan wordt het ook nooit concreet wat religie nou te maken heeft met het beroep dat ze straks gaan uitoefenen. En religieuze teksten worden dan gebruikt om uit te sluiten, te veroordelen en om onzin te verkopen. Dat is allemaal helemaal prima als dat in de privésfeer blijft, maar dan levert het niet veel op voor de ontwikkeling van een professionele identiteit.
Profielen is ook actief op LinkedIn. Volg ons, blijf op de hoogte en praat mee over actuele onderwerpen.
De redactie waardeert het als je onder je eigen naam reageert.
Lees hier alle details over onze spelregels.
religie moet je lekker uit de school houden
@Schaaltje 5 Lekker! Interessante gedachte. De vraag is dan nog wel: hoe?
Ik denk dat een verbod op het dragen van religieuze symbolen geen slecht idee is. Dus een algemeen hoofddoekjesverbod, verbod op het (zichtbaar) dragen van davidsterren en uiteraard ook een verbod op het dragen van christelijke symbolen. En dat geld dan natuurlijk ook op bedrukte shirts.
We zien gewoon dat geloof en diversiteit niet werkt op scholen. De verschillen zijn te groot en dat zorgt voor onnodig veel spanningen. En omdat we als Hogeschool niet moeten discrimineren zeg ik: “Iedereen is gelijk! Dus een verbod op ALLE vormen van religieuze symbolen!”
@Klaes Mooie gedachten! Alle symboliek verbieden dus, ook op shirts. En geldt dat dan ook voor niet-religieuze symbolen?
Je zegt dat ‘we gewoon zien’ dat geloof en diversiteit niet werkt op scholen. Waar heb jij dat ‘gewoon’ gezien? Daar ben ik nog wel even benieuwd naar.
Je oproep om gelijkheid te zien als het uitwissen van symbolen doet met denken aan die aflevering van Community waarin ze een schoolmascotte bedenken die ontdaan is van alle kenmerken van mensen: een onbestemd persoon met een spierwitte onesie aan die luistert naar de naam ‘human being’. Ga die aflevering zeker eens kijken! En even voor de zekerheid: het is satirisch bedoeld.
Jammer dat de comments niet voorbij het ‘verbod op religie of religieuze symbolen’ komen en het idee wekken alsof dat dan neutraal zou zijn. Een verbod op religieuze symbolen is het uitsluiten van een groep en diens symboliek. Daarvoor in de plaats mag ander symboliek dus wel, die door de norm (blijkbaar) niet als symboliek wordt gezien. Wie bepaalt dat? En waarom mag de één dat voor de ander bepalen? Zijn tattoo’s symboliek? Merkkleding, die ergens wel of niet voor staat? Mag een docent openlijk politiek actief zijn, is dat symboliek? Nogmaals, wie bepaalt dat? Ik denk dat we in een gevaarlijke spiraal terechtkomen als we dat gaan proberen te normeren en ik kan voorspellen welke groepen dat het hardst zouden raken.
Juist in een seculiere (lees: geen atheïstische) openbare school zou er ruimte moeten zijn voor iedereen en zou iedereen moeten leren omgaan met het ongemak dat de ideeën van een ander soms oplevert. De religieuze persoon zal moeten dealen met niet-religieuze ideeën, net als de niet-religieuze persoon zal moeten dealen met het levensbeeld van een religieuze persoon.
Religie is uiteindelijk een overtuiging. Zo hebben we die allemaal. Professionaliteit is een houding. Die twee hoeven elkaar niet te bijten. Ook een niet-religieus iemand kan onprofessioneel zijn door zijn overtuigingen. Als iemand bijvoorbeeld racistische, uitsluitende, denigrerende ideeën heeft over een groep, is dat dan wel te rijmen met professioneel? Of als diegene dat alleen denkt, maar niet uit in zijn handelen, is dat dan een probleem voor het uitvoeren van het beroep?
Ik zou zeggen, laten we het vooral professioneel houden en degene beoordelen op het resultaat, het handelen en/of de professionaliteit. Dan doet het er niet toe hoe iemand eruitziet of wat iemand denkt, maar dan gaat het vooral om de inhoud. En daar zou het op school ook over moeten gaan.
P.s. reageren via een anonieme naam vind ik ook symboliek, om maar iets te noemen. Vooral een laffe symbool.
@Halil Karaaslan, zoals jij het nu suggereert moet het dus ook kunnen om met zichtbare FvD shirtjes door de school te lopen. Ik denk dat wij allebei al weten wat voor spanningen dat met zich meebrengt. Of wat dacht je van een hakenkruis? Jezelf netjes en professioneel opstellen jegens je klasgenoten, maar wel met een nazishirt rondlopen. Persoonlijk zie ik niet zoveel verschil tussen een hoofddoek of een prominent FvD-shirt dragen. De nazivlag is misschien wat overdreven, maar geeft wel stof tot nadenken waar je de lijn wil trekken.
Ik denk niet dat politieke en geloofsovertuigingen gewenst zijn op scholen. In de vrije tijd moet je zelf weten of je naar de moskee wil, maar op school gaat de hoofddoek af!
En om antwoord te geven op je vraag of een docent openlijk politiek actief mag zijn, jazeker! Iedereen mag in dit land actief zijn bij een politieke partij. Maar wanneer een docent ook daadwerkelijk partijvlaggen in zijn kantoor gaat hangen, of gerelateerde kleding aantrekt, of de partij in het lesprogramma betrekt is dat in mijn optiek helemaal verkeerd. En dat is zonder aanziens de partij. Geldt voor BIJ1, D66, FvD etc…
@Halil Karaaslan Bedankt voor je reactie! Ik vind het ook bijzonder dat ik in mijn blog schrijf dat religie al in de klas is. Studenten komen er zelf mee. Ik heb het niet over symbolen, maar over wat zij zeggen. En toch is de reactie van ‘Schaaltje 5’ en ‘Klaes’ dat religie én symboliek geweerd / verboden moeten worden. Daarmee gaan beiden niet eens in op de inhoud van mijn blog. Is het voorstel dat ik hen de mond snoer? Moet ik ze de klas uitsturen? Meteen een onvoldoende geven? Dit soort reacties zijn op z’n best ondoordacht en op zijn slechts ronduit ondemocratisch en onderdrukkend.
@Klaes je mág al met zichtbare FvD shirts door de school lopen (bestaan er overigens ook onzichtbare FvD shirts?). Dus wat is je punt nu eigenlijk precies?
En nee, niet met hakenkruizen of nazi-vlaggen. Er zijn al heel wat mensen die daarover hebben nagedacht en die deze lijn al hebben getrokken.
Mijn comment was meer gericht op de comments dan op jouw blog, Corstin, maar in essentie gaat het in op de vraag: wat vinden we wenselijk? En die vraag is voor mij ook heel belangrijk: wie bepaalt dat voor wie?
Mijns inziens is het nooit een goed idee om de mond(en) van wie dan ook te snoeren, omdat je dan alleen maar verder bijdraagt aan polarisatie. Juist het klaslokaal is de plek waar we elkaar zouden moeten ontmoeten, ook als het schuurt. Het liefst onder begeleiding van een docent die in staat is daar de ruimte voor te faciliteren.
@Klaes, studenten mogen volgens mij rondlopen met wat ze willen, zolang hetgeen ze dragen niet direct oproept tot geweld of wat dan ook. Dus logisch dat ze niet met nazivlaggen mogen lopen, maar dat je dat op één hoop gooit met bijvoorbeeld een religieus symbool, is niet fair en in de praktijk ook helemaal niet gelijk aan elkaar. Iemand die bijvoorbeeld een keppeltje, een hoofddoek of een kruis draagt, roept niet op tot geweld; het is een uiting van zijn/haar religie.
Daarnaast zijn politiek en geloof wel degelijk gewenst op school; het is immers de realiteit waarin we leven en opereren, en de samenleving waar we onze leerlingen op moeten voorbereiden. Het punt is alleen dat het bij de ene opleiding minder en bij de andere meer relevant zal zijn. Bij sociale opleidingen (ik noem maar wat), waar je nadenkt over armoedebeleid voor kinderen, is het wel degelijk relevant om politieke overtuigingen de klas in te halen, zodat studenten weten waar ze mee te maken hebben in het speelveld, maar ook hoe ze er zelf in staan (rechts/links) en wat hun eigen overtuigingen voor impact hebben op het goed uitvoeren van hun werk of het maken van een opdracht. Bij het thema opvoeding, waar studenten te maken krijgen met diverse religieuze/ politieke- en sociale opvattingen is het wel degelijk boeiend om daar meer over te leren, zodat ze hun werk beter kunnen doen. Alleen onder welke voorwaarden, dat kunnen we denk ik prima met elkaar bepalen.
Uit angst ontstaan hele enge dingen, zonder dat ik wil zeggen dat we niet kritisch moeten zijn over wat we wel en niet moeten willen, maar ik ben er echt heilig van overtuigd (no pun intended) dat als we hierover met elkaar in gesprek gaan, we er eigenlijk altijd wel uitkomen.
Het verbaast me soms hoe ingewikkeld mensen dit proberen te maken, door het zogenaamd heel simpel te maken wanneer ze een alles-of-niets propositie voor te stellen. Het is een vals dilemma.
Er is een gedragscode op de Hogeschool die bepaalt wat je wel en niet mag uiten. Deze code is principieel gebaseerd op liberale waarden; respect, integriteit, inclusiviteit en samenwerking.
Deze code verwerpt uitdragen die gebaseerd zijn op tegenstellingen: intimidatie, discriminatie, agressie, geweld en pesten.
Als je wilt beweren dat je uitingen mag doen, in welke vorm dan ook (incl. kleding), moet je uit kunnen leggen waarom dit wel of niet past bij deze normen en waarden.
Als je deze normen en waarden wilt veranderen, moet je uit kunnen leggen waarom je tegen respect, integriteit, inclusiviteit en samenwerking bent en voor intimidatie, discriminatie, agressie en geweld.
Wil je een hakenkruis dragen, dan mag je die drempel dus “even” over. Dat niemand dat ooit lukt, is omdat ze een beroep doen op liberale waarden (de inclusiviteit afgeleid van vrijheid van meningsuiting) terwijl ze tegelijkertijd die moeten ondermijnen (tegen inclusiviteit zijn).
Waar valt het FvD-shirt in deze? Je kan op persoonlijke noot een discussie houden over hoe ver de FvD de grens tussen liberale waarden en het verwerpen hiervan is overgestoken, maar we hebben nog niet definitief bestempeld dat een FvD-symbool, soortgelijk het hakenkruis, een maatschappelijke betekenis heeft van intimidatie, discriminatie, agressie en geweld.
Waar vallen religieuze uitingen in deze? Geen enkele religie, ook niet eentje met de uitgebreide gewelddadige geschiedenis van de Christelijke, kan gereduceerd worden tot een puur gewelddadige geloofsovertuiging. Daar is iedere religieuze stroming te divers voor. Je kan waarschijnlijk een paar splinter-sektes vinden die daadwerkelijk gewelddadig zijn maar die hebben vaak een eigen symboliek.
Als je iets wilt weren, moet je dus kunnen aantonen dat het een symbool is van intimidatie, discriminatie, agressie, geweld en/of pesten. Vallen kruisjes, keppeltjes, hoofdoekjes en dergelijke daaronder? Absoluut niet.
Het is echt niet zo ingewikkeld, maar het vereist wel aandacht voor inhoud, betekenis, context, nuance. Net als Corstin in de klas (toch even terug naar het oorspronkelijke onderwerp) kijk je naar de die aspecten van een uitdraging, niet slechts (en oppervlakkig) naar de traditionele oorsprong, en niet het cultuur-label wat aan de spreker hangt.
Dat is ook beter voor jezelf, dan hoef je niet in de stress te schieten iedere keer als je een geloofs-uiting ziet. Zoals komiek Bill Maher opmerkte over atheïsten die klagen over kruizen op gebouwen, “We’re atheists, not vampires!”