In het najaar klonk er kritiek van zij-instromers op pabo-opleidingen. In een landelijk onderzoek van tv-programma Pointer hadden ze het over kleien, dansjes doen en verslag na verslag schrijven, en hoe weinig serieus ze zich genomen voelden met alle ervaring die ze al meebrachten. Op de HR zijn de geluiden positiever.

Het verhaal op onze site leidde tot een impliciete uitnodiging van pabodocent Vincent Bax, om eens bij de zij-instromers te kijken op de Hogeschool Rotterdam, die naar zijn zeggen een flexibel programma krijgen ‘zonder allerlei dansjes’, toegesneden op de volwassen doelgroep.

Boek met taken

Elk jaar krijgt de Hogeschool Rotterdam zo’n 70 studenten voor de zij-instroom en de verkorte deeltijd van de pabo binnen, vertelt Bax. Het curriculum is zo opgebouwd om juist rekening te houden met wat de studenten al kunnen. Het programma is vastgelegd in één boek met taken, en elke zij-instromer kan aangeven wat-ie al kan en dat laten valideren. ‘Het mooie aan deze doelgroep is’, zegt Bax, ‘dat ze vervolgens toch naar de lessen gaan.’

Zij-instromers Melissa de Ruiter-van den Berge en Suzanne Struijk-Koudijzer kunnen dit beamen, als we ze spreken in de lunchpauze van hun ‘schooldag’ op Museumpark: ‘We willen eigenlijk alles meekrijgen’, zegt De Ruiter. ‘Als je zoals iemand in onze klas biochemie hebt gestudeerd hoef je inhoudelijk niets meer te leren’, vult Struijk aan, ‘maar je gaat je kennis toch toepassen in een heel andere context.’ ‘Ik vind de vrijdag altijd zo inspirerend’, zegt De Ruiter, ‘ik zou er liefst meteen nog een dag aan vast plakken om alles nog eens met elkaar te bespreken.’ Struijk: ‘Van de circa 35 studenten op de lijst zijn er in de les gemiddeld wel 30 aanwezig denk ik.’

Meteen in dienst

Je kunt het tweejarige traject alleen volgen als je al een hbo- of universitair diploma hebt en werkervaring. Het fijne aan het traject is – voor werkenden met de nodige vlieguren, die vaak ook een gezin hebben – dat je meteen bij een school of schoolbestuur in dienst komt. Bij de ‘verkorte deeltijd’ is dat anders, ook dat is weliswaar voor hbo’ers en academici, maar je bent dan ‘echt’ student en je loopt stage. Als zij-instromer krijg je een salaris, en je opleiding wordt betaald door je werkgever.

Om toegelaten te worden moet je door de nodige hoepels springen; de aspirant zij-instromers moeten een portfolio aanleveren met relevante ervaring en ook het voorbereiden en geven van een les hoort bij het assessment. ‘Daarbij gaat het er niet om dat iemand een perfecte les geeft’, legt Mick Kamstra, teamleider van de zij-instroom en verkorte deeltijd, uit. ‘We moeten uit het geschiktheidsonderzoek het vertrouwen krijgen dat iemand in twee jaar een startbekwame leerkracht kan worden.’

Pittige toelating

Die toelating ervaarden De Ruiter en Struijk als best pittig. ‘Het assessment duurt eigenlijk drie maanden en je moet een portfolio samenstellen van de werkervaring die je al meebrengt’, vertelt De Ruiter, die tweetalig vwo en een hbo-opleiding op het gebied van toerisme afrondde.

‘Ik heb het misschien ook groter gemaakt dan nodig’, blikt Struijk terug. Ze had dan ook genoeg om in haar portfolio te stoppen, waaronder een universitaire opleiding pedagogiek. ‘Ik wilde altijd juf worden, maar ben toen toch voor pedagogiek gegaan en de studie was echt heel leuk. Daarna heb ik  voor de klas gestaan in het hbo als docent pedagogiek.’ Toen haar kinderen op de basisschool kwamen ging het vlammetje weer branden. Dankzij de nodige connecties kwam ze vrij snel aan een baan.

Ook bij De Ruiter ging er iets ‘aan’  toen haar dochter op de basisschool kwam: ‘Er gingen twee juffen met pensioen en toen ik de waardering zag die zij kregen en wat je als leerkracht kunt betekenen, viel bij mij het kwartje.’

Meteen voor de klas

‘Het stoere aan de groep zij-instromers is dat zij vanaf dag één voor de klas staan’, zegt Bax. ‘Dat doet echt iets met je, brengt soms onzekerheid met zich mee en daar moet je veel aandacht aan besteden. In de Pointer-aflevering leek het alsof mensen voor de wolven worden gegooid.’

‘In september startte ik met een nieuwe baan én een nieuwe opleiding en dat was zeker pittig’, zegt Struijk. ‘Het helpt echt dat de opleiding zo praktisch mogelijk is ingestoken: alles wat we hier in de les krijgen is zinvol, of kunnen we meteen toepassen in onze klassen. En wat we in de klassen ervaren kunnen we op vrijdag meteen weer bespreken. Het is een snelkookpan, maar didactisch zit het zo goed in elkaar, ik ga “aan”, heb het gevoel: hier kan ik iets mee.’ ‘We hebben heel leuke en gemotiveerde docenten’, vult De Ruiter aan, ‘ik heb het gevoel dat de docenten hier in hun kracht zijn gezet, we kunnen heel makkelijk de diepte met hen in en doorvragen. We worden als volwassenen behandeld, kunnen zelf onderwerpen aandragen die we willen behandelen en delen als studenten ook heel veel met elkaar.’

Een beetje achterlopen kan gewoon

Daarnaast helpt de flexibiliteit en de duidelijkheid. ‘Je propt vier jaar in twee jaar, en je propt vijf dagen in één dag’, vergelijkt Struijk haar traject met de gewone pabo-bachelor. ‘Het is dus echt heel fijn dat de HR flexibel is.’ ‘Mijn man werkt bij defensie, en komt binnenkort dichterbij huis werken; dat betekent dat hij elke avond thuis is en ik weer meer aan mijn studie kan doen. Ik loop nu een beetje achter, maar dat kan dus gewoon.’

Het programma van de zij-instromers is opgedeeld in vijftig bvt’s (betekenisvolle taken). Wanneer je welke bvt inlevert, of in welk tempo je dat doet is redelijk vrij. Dat betekent dat je naar gelang van je werk- of gezinssituatie even kunt vertragen of versnellen, of een andere volgorde aanhouden. Een bvt kan zijn: bereid een geschiedenisles voor. Of: reflecteer op de les drama die je gegeven hebt. Of: voer een oudergesprek. Elke bvt is bedoeld om aan te tonen dat je een bepaalde skill hebt. Bepaalde skills pikken ze ‘automatisch’ mee op hun werkplek. ‘Omdat we al op een school werken, krijgen we superveel mee, je bent een echte collega, neemt deel aan vergaderingen, werkgroepen’, zegt De Ruiter.

Wisselende verwachtingen

Het enige punt dat soms wringt is dat er op de scholen zelf nog wat verwarring heerst over wat men van de zij-instromer kan verwachten. Dat schiet soms door richting ‘totale verantwoordelijkheid voor een klas’, of de zij-instromer wordt juist weer te veel als stagiair gezien en krijgt te weinig ruimte.

En ja, het ís zwaar. Andere zaken, het sociale leven, moeten even aan de kant om dit traject te doorlopen. ‘Zeker als je een gezin hebt … ‘, zegt Struijk. ‘Ik heb de opa’s en oma’s in de kerstvakantie gevraagd toch gewoon hun vaste dag op te passen, zodat ik nog wat aan school kon doen. Het is dat ik het echt heel leuk vind …’ ‘Tegelijkertijd gaat het ook heel snel’, zegt De Ruiter. ‘En is het enorm motiverend.’

De eerste resultaten van het nieuwe programma zijn hoopgevend. Van de 28 zij-instromers uit de eerste lichting waren er na twee jaar 24 afgestudeerd. Ook de lichting die in september ’24 startte doet het goed, zegt Kamstra. ‘Het toelatingstraject is bij ons een vrij sterke selectie. Als mensen afvallen of vertragen is dat meestal door persoonlijke omstandigheden, een scheiding of een verhuizing bijvoorbeeld.’ ‘Volgens mij is er bij ons nog niemand afgevallen’, zegt Struijk, ‘wel zijn er een paar van werkplek gewisseld. Als we weleens minder positieve verhalen horen, gaan ze eigenlijk altijd daarover.’

Tekst: Edith van Gameren
Foto: Eigen foto