Kwart universitaire masters weert hbo’ers, ze zijn ‘slecht voor de kwaliteit’
Gepubliceerd: 21 February 2025 • Leestijd: 2 minuten en 42 seconden • Nieuws Dit artikel is meer dan een jaar oud.Een kwart van de masteropleidingen laat geen hbo’ers toe, blijkt uit onderzoek van de Onderwijsinspectie. Universiteiten zijn bang dat ze te vaak uitvallen en het niveau van het onderwijs omlaag trekken.
Je kunt je bachelorgraad aan de universiteit of aan de hogeschool halen. In theorie zijn de diploma’s precies evenveel waard. Maar niet in de praktijk, ziet de Onderwijsinspectie. Met een getuigschrift van een hogeschool kom je lang niet iedere universitaire master binnen.
Een kwart van de masteropleidingen laat geen hbo’ers toe, ook niet na een schakelprogramma, waarin ze hun basiskennis en academische vaardigheden bijspijkeren. In gesprekken met de inspectie zeggen opleidingsdirecteuren en andere vertegenwoordigers van de universiteiten dat ze hbo’ers als een bedreiging zien voor zowel het rendement als de kwaliteit, blijkt uit het donderdag verschenen onderzoek Hbo’ers gelijkgeschakeld.
Academische vaardigheden
Het onderzoek is een vervolg op een rapport uit 2018. Toen bleek dat bijna dertig procent van de masters geen hbo’ers toeliet. Nu is dat 23,4 procent.
De inspectie vroeg universiteiten deze keer uitgebreid naar de redenen achter het weren van hbo’ers. Kort en goed draait het om het gebrek aan ‘academische vaardigheden’, antwoorden de instellingen. Vooral de masterscriptie zou uiteindelijk een hoge drempel zijn.
Een opleidingsdirecteur zegt tegen de inspectie dat een deel van de hbo’ers ‘een bijzonder kleine kans van slagen heeft omdat ze moeite hebben met het niveau’. Het gevaar bestaat, zegt een ander, dat vanwege hbo’ers ‘de lat naar beneden moet’.
Vooral researchmasters
Deze geluiden komen vooral uit de hoek van de researchmasters. Van deze vaak tweejarige opleidingen accepteert 77 procent (van de 96 stuks) pertinent geen hogeschooldiploma als vooropleiding. Bij de ‘gewone’ masters is dat ongeveer 15 procent (van de 655).
Het maakt nogal uit in welke sector je als hbo’er een master wil doen. In de landbouw is het geen probleem en in de techniek ook zelden. Taal- en cultuurmasters werpen juist relatief vaak barrières op.
Ontoegankelijke masters zijn er vooral aan de Universiteit van Amsterdam en die van Leiden. Ook de Radboud Universiteit en Erasmus Universiteit hebben er relatief veel. Eindhoven en Wageningen hebben er geen.
Hele groep uitgesloten
Officieel moeten masteropleidingen toegankelijk zijn voor iedereen met een bachelordiploma. Masteropleidingen mogen dan wel eisen stellen aan de instroom, maar ze mogen niet ‘gehele groepen op basis van vooropleiding uitsluiten’, zegt de Inspectie.
Dat blijkt wel degelijk te gebeuren. De inspectie noemt als voorbeeld de tekst van een niet nader genoemde master (het blijkt psychologie van de Universiteit van Amsterdam): ‘Een hbo-bachelordiploma staat niet gelijk aan de universitaire bachelor en is derhalve niet voldoende om door te stromen naar een universitaire master Psychologie.’
De reden? ‘Voor de master is niet alleen inhoudelijke kennis van de psychologie nodig, maar ook kennis en vaardigheden op het gebied van wetenschappelijk onderzoek, wetenschappelijk redeneren, wetenschappelijk schrijven, etc.’ Als de UvA dat allemaal moet bijspijkeren wordt een schakelprogramma veel te lang, zegt de universiteit.
Wat is redelijk?
En daar zit de crux: universiteiten mogen aankomend studenten weigeren als ze de kennis en vaardigheden van een aanmelder niet binnen een ‘redelijke termijn’ kunnen opvijzelen.
De inspectie erkent dat hogescholen en universiteiten heel verschillend lesgeven. Maar de wetgever heeft hbo’ers en wo’ers wel degelijk gelijkgeschakeld toen rond de eeuwwisseling het bachelor-masterstelsel werd ingevoerd. Moeten alle hbo’ers daarom altijd toegang krijgen tot alle masters?
Ook voor de inspectie is dat een vraag. Het roept de minister op om de wettelijke opdracht voor universiteiten op dit punt te verduidelijken. Hoe precies weet de inspectie ook niet, als de toegankelijkheid van masters maar verbetert op een voor universiteiten praktisch uitvoerbare manier. Onderwijsminister Eppo Bruins laat weten dat hij voor de zomer op het onderzoek reageert.
Ook studentenbond ISO hamert op de ‘wettelijke plicht van instellingen om maatwerk te leveren als studenten willen doorstromen’. Het zou goed zijn als schakeltrajecten financiering krijgen van het rijk, denk ISO, zodat universiteiten niet zelf voor het bijspijkeronderwijs hoeven betalen.
Tekst: HOP, Olmo Linthorst
Ongelooflijk. Naar mijn mening moeten de studentenvakbonden en de Vereniging Hogescholen hier juridische stappen ondernemen. Volgens het EU-kader – de Bologna-verklaring, de Dublin-descriptoren en de EQF-niveaus – zijn de HBO- en WO-bachelordiploma’s gelijkwaardig. Zo hanteren ook universiteiten in het buitenland Nederlandse studiediploma’s.
De algehele afwijzing van studenten met een HBO-diploma voor een universitaire masteropleiding is discriminatie. Naar mijn verwachting zou dit geen enkele kans maken om ook maar een minuut te overleven bij het Hof van Justitie van de Europese Unie. Zelfs het verplichte schakeljaar voor HBO’ers zou hoogstwaarschijnlijk gestopt worden door dit hof.
Wat niet wegneemt dat universiteiten natuurlijk toelatingstoetsen kunnen eisen en studenten met lage scores naar een schakeljaar kunnen sturen – maar niet puur vanwege de instelling waar ze hun bachelordiploma hebben gehaald.
Ongelooflijk inderdaad. Misschien wordt het tijd dat het HBO zich meer focust op de kwaliteit van het onderwijs in plaats van eindeloos discussiëren over gelijkwaardigheid op papier. Dat zou misschien de juiste bel doen rinkelen.
Universiteiten mogen eisen stellen, en toelatingstoetsen zijn een logisch instrument om de juiste studenten door te laten. Maar een algemene afwijzing van HBO-studenten zonder inhoudelijke beoordeling is inderdaad problematisch en juridisch twijfelachtig. Als het echt om kennis en vaardigheden gaat, zou het HBO er goed aan doen om ervoor te zorgen dat hun afgestudeerden zonder discussie kunnen aantonen dat ze aan academische standaarden voldoen.
Als coach en afstudeerbegeleider heb ik bij de opleiding TMA veel studenten gehad die een master wilden gaan doen. Vaak ook goede studenten die door onderadvisering de route mbo/hbo volgden. Het werd snel duidelijk dat er in Nederland bij universiteiten een sterk afhoudend en/of ontmoedigingsbeleid heerst. Overigens niet alleen naar hbo-ers, maar ook naar bachelors van een andere universiteit. Ik adviseerde mijn studenten om naar het buitenland te kijken. Daar is een bachelor een bachelor en werd je vaak ook gewoon bij een redelijk passende master toegelaten. Ik heb TMA-studenten masters zien doen in Japan, China, Singapore, Maleisië, Australië, Spanje, Duitsland, Finland, België en vooral Zweden. Vaak was het hard werken, regelmatig deden ze er iets langer over, maar geen schakeljaar. Recent zag ik dat een oud-student van mij bij Lund university in Zweden was gepromoveerd, daarvoor had hij daar twee masters gehaald.
Kijk naar het buitenland, vaak veel minder collegegeld, geen schakeljaar en goede internationale masters.
Als docent heb ik de afgelopen 25 jaar het onderwijs zien veranderen, waarbij kennis steeds minder belangrijk is geworden en daarvoor in de plaats vaardigheden belangrijker zijn geworden.
Ik wil hier niet betogen dat vaardigheden niet belangrijk zijn, maar domeinspecifieke kennis blijft cruciaal. Standaard wordt binnen een wetenschappelijke georiënteerde opleiding de cursus methoden en technieken aangeboden. Het zal niet verbazen dat het hier gaat om onder andere statistiek. Ik constateer dat statistiek in veel opleidingen op de hogeschool niet wordt aangeboden. Het is dan ook niet vreemd dat masters in het wo geconfronteerd worden met studenten die weinig tot kennis hebben van statistiek. Het gaat hierbij niet alleen om het vak statistiek, maar om methodologische kennis. Methodologische kennis om onderzoeken, uitspraken en beweringen te kunnen beoordelen op betrouwbaarheid, validiteit en objectiviteit en een cruciaal is om kritisch te kunnen denken.
Dat statistiek door de jaren heen vakkundig uit het curriculum is gesloopt is natuurlijk vanwege het rendement. Statistiek is lastig, abstract en wordt door veel studenten niet leuk gevonden en zorgt over het algemeen voor een laag rendement.
De hogeschool is vooral gericht op studiesucces, en niet voor niets is in het toetsbeleid (van een instituut binnen de de hogeschool) opgenomen dat het rendement van een cursus in eerste jaar op 70% moet liggen. Voor de jaren daarop moet het rendement hoger zijn dan 70%. Een dergelijke doelstelling zorgt ervoor dat vakken zoals statistiek niet meer worden aangeboden.
Ik denk dat we daarom niet verontwaardigd moeten zijn over het feit dat studenten onvoldoende toegerust zijn om een academische opleiding te volgen.